वाल्मीकि रामायणम् · अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

सर्गः ५४ · ४३ श्लोकाःSarga 54 · 43 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ २ · ५४ · १ ॥
ते तु तस्मिन् महा वृक्षौषित्वा रजनीम् शिवाम् । विमले अभ्युदिते सूर्ये तस्मात् देशात् प्रतस्थिरे ॥

te tu tasmin mahā vṛkṣauṣitvā rajanīm śivām ।
vimale abhyudite sūrye tasmāt deśāt pratasthire ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · २ ॥
यत्र भागीरथी गन्गा यमुनाम् अभिवर्तते । जग्मुस् तम् देशम् उद्दिश्य विगाह्य सुमहद् वनम् ॥

yatra bhāgīrathī gangā yamunām abhivartate ।
jagmus tam deśam uddiśya vigāhya sumahad vanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ३ ॥
ते भूमिम् आगान् विविधान् देशामः अपि मनो रमान् । अदृष्ट पूर्वान् पश्यन्तः तत्र तत्र यशस्विनः ॥

te bhūmim āgān vividhān deśāmaḥ ca api mano ramān ।
adṛṣṭa pūrvān paśyantaḥ tatra tatra yaśasvinaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ४ ॥
यथा क्षेमेण गच्चन् पश्यमः विविधान् द्रुमान् । निवृत्त मात्रे दिवसे रामः सौमित्रिम् अब्रवीत् ॥

yathā kṣemeṇa gaccan sa paśyamaḥ ca vividhān drumān ।
nivṛtta mātre divase rāmaḥ saumitrim abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ५ ॥
प्रयागम् अभितः पश्य सौमित्रे धूमम् उन्नतम् । अग्नेर् भगवतः केतुम् मन्ये सम्निहितः मुनिः ॥

prayāgam abhitaḥ paśya saumitre dhūmam unnatam ।
agner bhagavataḥ ketum manye samnihitaḥ muniḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ६ ॥
नूनम् प्राप्ताः स्म सम्भेदम् गन्गा यमुनयोः वयम् । तथा हि श्रूयते शम्ब्दो वारिणा वारि घट्टितः ॥

nūnam prāptāḥ sma sambhedam gangā yamunayoḥ vayam ।
tathā hi śrūyate śambdo vāriṇā vāri ghaṭṭitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ७ ॥
दारूणि परिभिन्नानि वनजैः उपजीविभिः । भरद्वाज आश्रमे एते दृश्यन्ते विविधा द्रुमाः ॥

dārūṇi paribhinnāni vanajaiḥ upajīvibhiḥ ।
bharadvāja āśrame ca ete dṛśyante vividhā drumāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ८ ॥
धन्विनौ तौ सुखम् गत्वा लम्बमाने दिवा करे । गन्गा यमुनयोह् सम्धौ प्रापतुर् निलयम् मुनेः ॥

dhanvinau tau sukham gatvā lambamāne divā kare ।
gangā yamunayoh samdhau prāpatur nilayam muneḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ९ ॥
रामः तु आश्रमम् आसाद्य त्रासयन् मृग पक्षिणः । गत्वा मुहूर्तम् अध्वानम् भरद्वाजम् उपागमत् ॥

rāmaḥ tu āśramam āsādya trāsayan mṛga pakṣiṇaḥ ।
gatvā muhūrtam adhvānam bharadvājam upāgamat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · १० ॥
ततः तु आश्रमम् आसाद्य मुनेर् दर्शन कान्क्षिणौ । सीतया अनुगतौ वीरौ दूरात् एव अवतस्थतुः ॥

tataḥ tu āśramam āsādya muner darśana kānkṣiṇau ।
sītayā anugatau vīrau dūrāt eva avatasthatuḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ११ ॥
प्रविश्य महात्मानमृषिम् शिष्यगणैर्वऋतम् । सम्शितव्रतमेकाग्रम् तपसा लब्धचक्षुषम् ॥

sa praviśya mahātmānamṛṣim śiṣyagaṇairvaṛtam ।
samśitavratamekāgram tapasā labdhacakṣuṣam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · १२ ॥
हुत अग्नि होत्रम् दृष्ट्वा एव महा भागम् कृत अन्जलिः । रामः सौमित्रिणा सार्धम् सीतया अभ्यवादयत् ॥

huta agni hotram dṛṣṭvā eva mahā bhāgam kṛta anjaliḥ ।
rāmaḥ saumitriṇā sārdham sītayā ca abhyavādayat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · १३ ॥
न्यवेदयत आत्मानम् तस्मै लक्ष्मण पूर्वजः । पुत्रौ दशरथस्य आवाम् भगवन् राम लक्ष्मणौ ॥

nyavedayata ca ātmānam tasmai lakṣmaṇa pūrvajaḥ ।
putrau daśarathasya āvām bhagavan rāma lakṣmaṇau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · १४ ॥
भार्या मम इयम् वैदेही कल्याणी जनक आत्मजा । माम् अनुयाता विजनम् तपो वनम् अनिन्दिता ॥

bhāryā mama iyam vaidehī kalyāṇī janaka ātmajā ।
mām ca anuyātā vijanam tapo vanam aninditā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · १५ ॥
पित्रा प्रव्राज्यमानम् माम् सौमित्रिर् अनुजः प्रियः । अयम् अन्वगमद् भ्राता वनम् एव दृढ व्रतः ॥

pitrā pravrājyamānam mām saumitrir anujaḥ priyaḥ ।
ayam anvagamad bhrātā vanam eva dṛḍha vrataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · १६ ॥
पित्रा नियुक्ता भगवन् प्रवेष्यामः तपो वनम् । धर्मम् एव आचरिष्यामः तत्र मूल फल अशनाः ॥

pitrā niyuktā bhagavan praveṣyāmaḥ tapo vanam ।
dharmam eva ācariṣyāmaḥ tatra mūla phala aśanāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · १७ ॥
तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा राज पुत्रस्य धीमतः । उपानयत धर्म आत्मा गाम् अर्घ्यम् उदकम् ततः ॥

tasya tat vacanam śrutvā rāja putrasya dhīmataḥ ।
upānayata dharma ātmā gām arghyam udakam tataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · १८ ॥
नानाविधानन्नरसान् वन्यमूलफलाश्रयान् । तेभ्यो ददौ तप्ततपा वासम् चैवाभ्यकल्पयत् ॥

nānāvidhānannarasān vanyamūlaphalāśrayān ।
tebhyo dadau taptatapā vāsam caivābhyakalpayat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · १९ ॥
मृग पक्षिभिर् आसीनो मुनिभिः समन्ततः । रामम् आगतम् अभ्यर्च्य स्वागतेन आह तम् मुनिः ॥

mṛga pakṣibhir āsīno munibhiḥ ca samantataḥ ।
rāmam āgatam abhyarcya svāgatena āha tam muniḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · २० ॥
प्रतिगृह्य ताम् अर्चाम् उपविष्टम् राघवम् । भरद्वाजो अब्रवीद् वाक्यम् धर्म युक्तम् इदम् तदा ॥

pratigṛhya ca tām arcām upaviṣṭam sa rāghavam ।
bharadvājo abravīd vākyam dharma yuktam idam tadā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · २१ ॥
चिरस्य खलु काकुत्स्थ पश्यामि त्वाम् इह आगतम् । श्रुतम् तव मया इदम् विवासनम् अकारणम् ॥

cirasya khalu kākutstha paśyāmi tvām iha āgatam ।
śrutam tava mayā ca idam vivāsanam akāraṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · २२ ॥
अवकाशो विविक्तः अयम् महा नद्योह् समागमे । पुण्यः रमणीयः वसतु इह भगान् सुखम् ॥

avakāśo viviktaḥ ayam mahā nadyoh samāgame ।
puṇyaḥ ca ramaṇīyaḥ ca vasatu iha bhagān sukham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · २३ ॥
एवम् उक्तः तु वचनम् भरद्वाजेन राघवः । प्रत्युवाच शुभम् वाक्यम् रामः सर्व हिते रतः ॥

evam uktaḥ tu vacanam bharadvājena rāghavaḥ ।
pratyuvāca śubham vākyam rāmaḥ sarva hite rataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · २४ ॥
भगवन्न् इताअसन्नः पौर जानपदो जनः । सुदर्शमिह माम् प्रेक्ष्य मन्येऽह मिममाश्रमम् ॥

bhagavann itāasannaḥ paura jānapado janaḥ ।
sudarśamiha mām prekṣya manye'ha mimamāśramam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · २५ ॥
आगमिष्यति वैदेहीम् माम् अपि प्रेक्षको जनः । अनेन कारणेन अहम् इह वासम् रोचये ॥

āgamiṣyati vaidehīm mām ca api prekṣako janaḥ ।
anena kāraṇena aham iha vāsam na rocaye ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · २६ ॥
एक अन्ते पश्य भगवन्न् आश्रम स्थानम् उत्तमम् । रमते यत्र वैदेही सुख अर्हा जनक आत्मजा ॥

eka ante paśya bhagavann āśrama sthānam uttamam ।
ramate yatra vaidehī sukha arhā janaka ātmajā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · २७ ॥
एतत् श्रुत्वा शुभम् वाक्यम् भरद्वाजो महा मुनिः । राघवस्य ततः वाक्यम् अर्थ ग्राहकम् अब्रवीत् ॥

etat śrutvā śubham vākyam bharadvājo mahā muniḥ ।
rāghavasya tataḥ vākyam artha grāhakam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · २८ ॥
दश क्रोशैतः तात गिरिर् यस्मिन् निवत्स्यसि । महर्षि सेवितः पुण्यः सर्वतः सुख दर्शनः ॥

daśa krośaitaḥ tāta girir yasmin nivatsyasi ।
maharṣi sevitaḥ puṇyaḥ sarvataḥ sukha darśanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · २९ ॥
गो लान्गूल अनुचरितः वानर ऋष्क निषेवितः । चित्र कूटैति ख्यातः गन्ध मादन सम्निभः ॥

go lāngūla anucaritaḥ vānara ṛṣka niṣevitaḥ ।
citra kūṭaiti khyātaḥ gandha mādana samnibhaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ३० ॥
यावता चित्र कूटस्य नरः शृन्गाणि अवेक्षते । कल्याणानि समाधत्ते पापे कुरुते मनः ॥

yāvatā citra kūṭasya naraḥ śṛngāṇi avekṣate ।
kalyāṇāni samādhatte na pāpe kurute manaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ३१ ॥
ऋषयः तत्र बहवो विहृत्य शरदाम् शतम् । तपसा दिवम् आरूधाः कपाल शिरसा सह ॥

ṛṣayaḥ tatra bahavo vihṛtya śaradām śatam ।
tapasā divam ārūdhāḥ kapāla śirasā saha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ३२ ॥
प्रविविक्तम् अहम् मन्ये तम् वासम् भवतः सुखम् । इह वा वन वासाय वस राम मया सह ॥

praviviktam aham manye tam vāsam bhavataḥ sukham ।
iha vā vana vāsāya vasa rāma mayā saha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ३३ ॥
रामम् सर्व कामैअः तम् भरद्वाजः प्रिय अतिथिम् । सभार्यम् सह भ्रात्रा प्रतिजग्राह धर्मवित् ॥

sa rāmam sarva kāmaiaḥ tam bharadvājaḥ priya atithim ।
sabhāryam saha ca bhrātrā pratijagrāha dharmavit ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ३४ ॥
तस्य प्रयागे रामस्य तम् महर्षिम् उपेयुषः । प्रपन्ना रजनी पुण्या चित्राः कथयतः कथाः ॥

tasya prayāge rāmasya tam maharṣim upeyuṣaḥ ।
prapannā rajanī puṇyā citrāḥ kathayataḥ kathāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ३५ ॥
सीतातृतीय काकुत्स्थह् परिश्रान्तः सुखोचितः । भरद्वाजाश्रमे रम्ये ताम् रात्रि मवस्त्सुखम् ॥

sītātṛtīya kākutsthah pariśrāntaḥ sukhocitaḥ ।
bharadvājāśrame ramye tām rātri mavastsukham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ३६ ॥
प्रभातायाम् रजन्याम् तु भरद्वाजम् उपागमत् । उवाच नर शार्दूलो मुनिम् ज्वलित तेजसम् ॥

prabhātāyām rajanyām tu bharadvājam upāgamat ।
uvāca nara śārdūlo munim jvalita tejasam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ३७ ॥
शर्वरीम् भवनन्न् अद्य सत्य शील तव आश्रमे । उषिताः स्म इह वसतिम् अनुजानातु नो भवान् ॥

śarvarīm bhavanann adya satya śīla tava āśrame ।
uṣitāḥ sma iha vasatim anujānātu no bhavān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ३८ ॥
रात्र्याम् तु तस्याम् व्युष्टायाम् भरद्वाजो अब्रवीद् इदम् । मधु मूल फल उपेतम् चित्र कूटम् व्रज इति ह ॥

rātryām tu tasyām vyuṣṭāyām bharadvājo abravīd idam ।
madhu mūla phala upetam citra kūṭam vraja iti ha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ३९ ॥
वासमौपयिकम् मन्ये तव राम महाबल । नानानगगणोपेतः किन्नरोरगसेवितह् ॥

vāsamaupayikam manye tava rāma mahābala ।
nānānagagaṇopetaḥ kinnaroragasevitah ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ४० ॥
मयूरनादाभिरुतो गजराजनिषेवितः । गम्यताम् भवता शैलश्चित्रकूटः विश्रुतः ॥

mayūranādābhiruto gajarājaniṣevitaḥ ।
gamyatām bhavatā śailaścitrakūṭaḥ sa viśrutaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ४१ ॥
पुण्यश्च रमणीयश्च बहुमूलफलायुतः । तत्र कुन्जर यूथानि मृग यूथानि अभितः ॥

puṇyaśca ramaṇīyaśca bahumūlaphalāyutaḥ ।
tatra kunjara yūthāni mṛga yūthāni ca abhitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ४२ ॥
विचरन्ति वन अन्तेषु तानि द्रक्ष्यसि राघव । सरित्प्रस्रवणप्रस्थान् दरीकन्धरनिर्घरान् ॥

vicaranti vana anteṣu tāni drakṣyasi rāghava ।
saritprasravaṇaprasthān darīkandharanirgharān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५४ · ४३ ॥
चरतः सीतया सार्धम् नन्दिष्यति मनस्तव । प्रहृष्ट कोयष्टिक कोकिल स्वनैः । र्विनादितम् तम् वसुधा धरम् शिवम् । मृगैः मत्तैः बहुभिः कुन्जरैः । सुरम्यम् आसाद्य समावस आश्रमम् ॥

carataḥ sītayā sārdham nandiṣyati manastava ।
prahṛṣṭa koyaṣṭika kokila svanaiḥ ।
rvināditam tam vasudhā dharam śivam ।
mṛgaiḥ ca mattaiḥ bahubhiḥ ca kunjaraiḥ ।
suramyam āsādya samāvasa āśramam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.