वाल्मीकि रामायणम् · अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

सर्गः ५३ · ३५ श्लोकाःSarga 53 · 35 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ २ · ५३ · १ ॥
तम् वृक्षम् समासाद्य सम्ध्याम् अन्वास्य पश्चिमाम् । रामः रमयताम् श्रेष्ठैति उवाच लक्ष्मणम् ॥

sa tam vṛkṣam samāsādya samdhyām anvāsya paścimām ।
rāmaḥ ramayatām śreṣṭhaiti ha uvāca lakṣmaṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · २ ॥
अद्य इयम् प्रथमा रात्रिर् याता जन पदात् बहिः । या सुमन्त्रेण रहिता ताम् उत्कण्ठितुम् अर्हसि ॥

adya iyam prathamā rātrir yātā jana padāt bahiḥ ।
yā sumantreṇa rahitā tām na utkaṇṭhitum arhasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · ३ ॥
जागर्तव्यम् अतन्द्रिभ्याम् अद्य प्रभृति रात्रिषु । योग क्षेमः हि सीताया वर्तते लक्ष्मण आवयोह् ॥

jāgartavyam atandribhyām adya prabhṛti rātriṣu ।
yoga kṣemaḥ hi sītāyā vartate lakṣmaṇa āvayoh ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · ४ ॥
रात्रिम् कथम्चित् एव इमाम् सौमित्रे वर्तयामहे । उपावर्तामहे भूमाव् आस्तीर्य स्वयम् आर्जितैः ॥

rātrim kathamcit eva imām saumitre vartayāmahe ।
upāvartāmahe bhūmāv āstīrya svayam ārjitaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · ५ ॥
तु सम्विश्य मेदिन्याम् महा अर्ह शयन उचितः । इमाः सौमित्रये रामः व्याजहार कथाः शुभाः ॥

sa tu samviśya medinyām mahā arha śayana ucitaḥ ।
imāḥ saumitraye rāmaḥ vyājahāra kathāḥ śubhāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · ६ ॥
ध्रुवम् अद्य महा राजो दुह्खम् स्वपिति लक्ष्मण । कृत कामा तु कैकेयी तुष्टा भवितुम् अर्हति ॥

dhruvam adya mahā rājo duhkham svapiti lakṣmaṇa ।
kṛta kāmā tu kaikeyī tuṣṭā bhavitum arhati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · ७ ॥
सा हि देवी महा राजम् कैकेयी राज्य कारणात् । अपि च्यावयेत् प्राणान् दृष्ट्वा भरतम् आगतम् ॥

sā hi devī mahā rājam kaikeyī rājya kāraṇāt ।
api na cyāvayet prāṇān dṛṣṭvā bharatam āgatam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · ८ ॥
अनाथः चैव वृद्धः मया चैव विनाकृतः । किम् करिष्यति काम आत्मा कैकेय्या वशम् आगतः ॥

anāthaḥ caiva vṛddhaḥ ca mayā caiva vinākṛtaḥ ।
kim kariṣyati kāma ātmā kaikeyyā vaśam āgataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · ९ ॥
इदम् व्यसनम् आलोक्य राज्ञः मति विभ्रमम् । कामएव अर्ध धर्माभ्याम् गरीयान् इति मे मतिः ॥

idam vyasanam ālokya rājñaḥ ca mati vibhramam ।
kāmaeva ardha dharmābhyām garīyān iti me matiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · १० ॥
को हि अविद्वान् अपि पुमान् प्रमदायाः कृते त्यजेत् । चन्द अनुवर्तिनम् पुत्रम् तातः माम् इव लक्ष्मण ॥

ko hi avidvān api pumān pramadāyāḥ kṛte tyajet ।
canda anuvartinam putram tātaḥ mām iva lakṣmaṇa ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · ११ ॥
सुखी बत सभार्यः भरतः केकयी सुतः । मुदितान् कोसलान् एको यो भोक्ष्यति अधिराजवत् ॥

sukhī bata sabhāryaḥ ca bharataḥ kekayī sutaḥ ।
muditān kosalān eko yo bhokṣyati adhirājavat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · १२ ॥
हि सर्वस्य राज्यस्य मुखम् एकम् भविष्यति । ताते वयसा अतीते मयि अरण्यम् आश्रिते ॥

sa hi sarvasya rājyasya mukham ekam bhaviṣyati ।
tāte ca vayasā atīte mayi ca araṇyam āśrite ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · १३ ॥
अर्थ धर्मौ परित्यज्य यः कामम् अनुवर्तते । एवम् आपद्यते क्षिप्रम् राजा दशरथो यथा ॥

artha dharmau parityajya yaḥ kāmam anuvartate ।
evam āpadyate kṣipram rājā daśaratho yathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · १४ ॥
मन्ये दशरथ अन्ताय मम प्रव्राजनाय च । कैकेयी सौम्य सम्प्राप्ता राज्याय भरतस्य च ॥

manye daśaratha antāya mama pravrājanāya ca ।
kaikeyī saumya samprāptā rājyāya bharatasya ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · १५ ॥
अपि इदानीम् कैकेयी सौभाग्य मद मोहिता । कौसल्याम् सुमित्राम् सम्प्रबाधेत मत् कृते ॥

api idānīm na kaikeyī saubhāgya mada mohitā ।
kausalyām ca sumitrām ca samprabādheta mat kṛte ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · १६ ॥
मा स्म मत् कारणात् देवी सुमित्रा दुह्खम् आवसेत् । अयोध्याम् इतएव त्वम् काले प्रविश लक्ष्मण ॥

mā sma mat kāraṇāt devī sumitrā duhkham āvaset ।
ayodhyām itaeva tvam kāle praviśa lakṣmaṇa ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · १७ ॥
अहम् एको गमिष्यामि सीतया सह दण्डकान् । अनाथाया हि नाथः त्वम् कौसल्याया भविष्यसि ॥

aham eko gamiṣyāmi sītayā saha daṇḍakān ।
anāthāyā hi nāthaḥ tvam kausalyāyā bhaviṣyasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · १८ ॥
क्षुद्र कर्मा हि कैकेयी द्वेषात् अन्याय्यम् आचरेत् । परिदद्या हि धर्मज्ञे भरते मम मातरम् ॥

kṣudra karmā hi kaikeyī dveṣāt anyāyyam ācaret ।
paridadyā hi dharmajñe bharate mama mātaram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · १९ ॥
नूनम् जाति अन्तरे कस्मिम्स् स्त्रियः पुत्रैः वियोजिताः । जनन्या मम सौमित्रे तत् अपि एतत् उपस्थितम् ॥

nūnam jāti antare kasmims striyaḥ putraiḥ viyojitāḥ ।
jananyā mama saumitre tat api etat upasthitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · २० ॥
मया हि चिर पुष्टेन दुह्ख सम्वर्धितेन च । विप्रायुज्यत कौसल्या फल काले धिग् अस्तु माम् ॥

mayā hi cira puṣṭena duhkha samvardhitena ca ।
viprāyujyata kausalyā phala kāle dhig astu mām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · २१ ॥
मा स्म सीमन्तिनी काचिज् जनयेत् पुत्रम् ईदृशम् । सौमित्रे यो अहम् अम्बाया दद्मि शोकम् अनन्तकम् ॥

mā sma sīmantinī kācij janayet putram īdṛśam ।
saumitre yo aham ambāyā dadmi śokam anantakam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · २२ ॥
मन्ये प्रीति विशिष्टा सा मत्तः लक्ष्मण सारिका । यस्याः तत् श्रूयते वाक्यम् शुक पादम् अरेर् दश ॥

manye prīti viśiṣṭā sā mattaḥ lakṣmaṇa sārikā ।
yasyāḥ tat śrūyate vākyam śuka pādam arer daśa ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · २३ ॥
शोचन्त्याः अल्प भाग्याया किम्चित् उपकुर्वता । पुर्त्रेण किम् अपुत्राया मया कार्यम् अरिम् दम ॥

śocantyāḥ ca alpa bhāgyāyā na kimcit upakurvatā ।
purtreṇa kim aputrāyā mayā kāryam arim dama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · २४ ॥
अल्प भाग्या हि मे माता कौसल्या रहिता मया । शेते परम दुह्ख आर्ता पतिता शोक सागरे ॥

alpa bhāgyā hi me mātā kausalyā rahitā mayā ।
śete parama duhkha ārtā patitā śoka sāgare ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · २५ ॥
एको हि अहम् अयोध्याम् पृथिवीम् अपि लक्ष्मण । तरेयम् इषुभिः क्रुद्धो ननु वीर्यम् अकारणम् ॥

eko hi aham ayodhyām ca pṛthivīm ca api lakṣmaṇa ।
tareyam iṣubhiḥ kruddho nanu vīryam akāraṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · २६ ॥
अधर्म भय भीतः पर लोकस्य अनघ । तेन लक्ष्मण अद्य अहम् आत्मानम् अभिषेचये ॥

adharma bhaya bhītaḥ ca para lokasya ca anagha ।
tena lakṣmaṇa na adya aham ātmānam abhiṣecaye ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · २७ ॥
एतत् अन्यच् करुणम् विलप्य विजने बहु । अश्रु पूर्ण मुखो रामः निशि तूष्णीम् उपाविशत् ॥

etat anyac ca karuṇam vilapya vijane bahu ।
aśru pūrṇa mukho rāmaḥ niśi tūṣṇīm upāviśat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · २८ ॥
विलप्य उपरतम् रामम् गत अर्चिषम् इव अनलम् । समुद्रम् इव निर्वेगम् आश्वासयत लक्ष्मणः ॥

vilapya uparatam rāmam gata arciṣam iva analam ।
samudram iva nirvegam āśvāsayata lakṣmaṇaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · २९ ॥
ध्रुवम् अद्य पुरी रामायोध्या युधिनाम् वर । निष्प्रभा त्वयि निष्क्रान्ते गत चन्द्रा इव शर्वरी ॥

dhruvam adya purī rāmāyodhyā yudhinām vara ।
niṣprabhā tvayi niṣkrānte gata candrā iva śarvarī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · ३० ॥
एतत् औपयिकम् राम यद् इदम् परितप्यसे । विषादयसि सीताम् माम् चैव पुरुष ऋषभ ॥

na etat aupayikam rāma yad idam paritapyase ।
viṣādayasi sītām ca mām caiva puruṣa ṛṣabha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · ३१ ॥
सीता त्वया हीना अहम् अपि राघव । मुहूर्तम् अपि जीवावो जलान् मत्स्याव् इव उद्धृतौ ॥

na ca sītā tvayā hīnā na ca aham api rāghava ।
muhūrtam api jīvāvo jalān matsyāv iva uddhṛtau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · ३२ ॥
हि तातम् शत्रुघ्नम् सुमित्राम् परम् तप । द्रष्टुम् इच्चेयम् अद्य अहम् स्वर्गम् वा अपि त्वया विना ॥

na hi tātam na śatrughnam na sumitrām param tapa ।
draṣṭum icceyam adya aham svargam vā api tvayā vinā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · ३३ ॥
ततस्तत्र सुखासीने नातिदूरे निरीक्ष्य ताम् । न्यग्रोधे सुकृताम् शय्याम् भेजाते धर्मवत्सलौ ॥

tatastatra sukhāsīne nātidūre nirīkṣya tām ।
nyagrodhe sukṛtām śayyām bhejāte dharmavatsalau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · ३४ ॥
लक्ष्मणस्य उत्तम पुष्कलम् वचो । निशम्य एवम् वन वासम् आदरात् । समाः समस्ता विदधे परम् तपः । प्रपद्य धर्मम् सुचिराय राघवः ॥

sa lakṣmaṇasya uttama puṣkalam vaco ।
niśamya ca evam vana vāsam ādarāt ।
samāḥ samastā vidadhe param tapaḥ ।
prapadya dharmam sucirāya rāghavaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५३ · ३५ ॥
ततस्तु तस्मिन् विजने वने तदा । महाबलौ राघववम्शवर्धनौ । तौ भयम् सम्भ्रममभ्युपेयतु । र्यथैव सिम्हौ गिरिसानुगोचरौ ॥

tatastu tasmin vijane vane tadā ।
mahābalau rāghavavamśavardhanau ।
na tau bhayam sambhramamabhyupeyatu ।
ryathaiva simhau girisānugocarau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.