वाल्मीकि रामायणम् · अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

सर्गः ५२ · १०२ श्लोकाःSarga 52 · 102 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ २ · ५२ · १ ॥
प्रभातायाम् तु शर्वर्याम् पृथु वृक्षा महा यशाः । उवाच रामः सौमित्रिम् लक्ष्मणम् शुभ लक्षणम् ॥

prabhātāyām tu śarvaryām pṛthu vṛkṣā mahā yaśāḥ ।
uvāca rāmaḥ saumitrim lakṣmaṇam śubha lakṣaṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · २ ॥
भास्कर उदय कालो अयम् गता भगवती निशा । असौ सुकृष्णो विहगः कोकिलः तात कूजति ॥

bhāskara udaya kālo ayam gatā bhagavatī niśā ।
asau sukṛṣṇo vihagaḥ kokilaḥ tāta kūjati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ३ ॥
बर्हिणानाम् निर्घोषः श्रूयते नदताम् वने । तराम जाह्नवीम् सौम्य शीघ्रगाम् सागरम् गमाम् ॥

barhiṇānām ca nirghoṣaḥ śrūyate nadatām vane ।
tarāma jāhnavīm saumya śīghragām sāgaram gamām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ४ ॥
विज्ञाय रामस्य वचः सौमित्रिर् मित्र नन्दनः । गुहम् आमन्त्र्य सूतम् सो अतिष्ठद् भ्रातुर् अग्रतः ॥

vijñāya rāmasya vacaḥ saumitrir mitra nandanaḥ ।
guham āmantrya sūtam ca so atiṣṭhad bhrātur agrataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ५ ॥
तु रामस्य वचनम् निशम्य प्रतिगृह्य च । स्थपतिस्तूर्णमाहुय सचिवानिदमब्रवीत् ॥

sa tu rāmasya vacanam niśamya pratigṛhya ca ।
sthapatistūrṇamāhuya sacivānidamabravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ६ ॥
अस्य वाहनसम्युक्ताम् कर्णग्राहवतीम् शुभाम् । सुप्रताराम् दृढाम् तीर्खे शीग्रम् नावमुपाहर ॥

asya vāhanasamyuktām karṇagrāhavatīm śubhām ।
supratārām dṛḍhām tīrkhe śīgram nāvamupāhara ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ७ ॥
तम् निशम्य समादेशम् गुहामात्यगणो महान् । उपोह्य रुचिराम् नावम् गुहाय प्रत्यवेदयत् ॥

tam niśamya samādeśam guhāmātyagaṇo mahān ।
upohya rucirām nāvam guhāya pratyavedayat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ८ ॥
ततः सप्राञ्जलिर्भूत्वा गुहो राघवमब्रवीत् । उपस्थितेयम् नौर्देव भूयः किम् करवाणि ते ॥

tataḥ saprāñjalirbhūtvā guho rāghavamabravīt ।
upasthiteyam naurdeva bhūyaḥ kim karavāṇi te ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ९ ॥
तवामरसुतप्रख्य तर्तुम् सागरगाम् नदीम् । नौरियम् पुरुषव्याग्र! ताम् त्वमारोह सुव्रत! ॥

tavāmarasutaprakhya tartum sāgaragām nadīm ।
nauriyam puruṣavyāgra! tām tvamāroha suvrata! ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · १० ॥
अथोवाच महातेजा रामो गुहमिदम् वचः । कृतकामोऽस्मि भवता शीघ्रमारोप्यतामिति ॥

athovāca mahātejā rāmo guhamidam vacaḥ ।
kṛtakāmo'smi bhavatā śīghramāropyatāmiti ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ११ ॥
ततः कलापान् सम्नह्य खड्गौ बद्ध्वा धन्विनौ । जग्मतुर् येन तौ गन्गाम् सीतया सह राघवौ ॥

tataḥ kalāpān samnahya khaḍgau baddhvā ca dhanvinau ।
jagmatur yena tau gangām sītayā saha rāghavau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · १२ ॥
रामम् एव तु धर्मज्ञम् उपगम्य विनीतवत् । किम् अहम् करवाणि इति सूतः प्रान्जलिर् अब्रवीत् ॥

rāmam eva tu dharmajñam upagamya vinītavat ।
kim aham karavāṇi iti sūtaḥ prānjalir abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · १३ ॥
ततोऽब्रवीद्दाशरथिः सुमन्त्रम् । स्पृशन् करेणोत्तमदक्षिणेन । सुमन्त्र शीघ्रम् पुनरेव याहि । राज्ञः सकाशे भवचाप्रमत्तः ॥

tato'bravīddāśarathiḥ sumantram ।
spṛśan kareṇottamadakṣiṇena ।
sumantra śīghram punareva yāhi ।
rājñaḥ sakāśe bhavacāpramattaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · १४ ॥
निवर्तस्व इति उवाच एनम् एतावद्द् हि कृतम् मम । रथम् विहाय पद्भ्याम् तु गमिष्यामि महावनम् ॥

nivartasva iti uvāca enam etāvadd hi kṛtam mama ।
ratham vihāya padbhyām tu gamiṣyāmi mahāvanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · १५ ॥
आत्मानम् तु अभ्यनुज्ञातम् अवेक्ष्य आर्तः सारथिः । सुमन्त्रः पुरुष व्याघ्रम् ऐक्ष्वाकम् इदम् अब्रवीत् ॥

ātmānam tu abhyanujñātam avekṣya ārtaḥ sa sārathiḥ ।
sumantraḥ puruṣa vyāghram aikṣvākam idam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · १६ ॥
अतिक्रान्तम् इदम् लोके पुरुषेण इह केनचित् । तव सभ्रातृ भार्यस्य वासः प्राकृतवद् वने ॥

na atikrāntam idam loke puruṣeṇa iha kenacit ।
tava sabhrātṛ bhāryasya vāsaḥ prākṛtavad vane ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · १७ ॥
मन्ये ब्रह्म चर्ये अस्ति स्वधीते वा फल उदयः । मार्दव आर्जवयोः वा अपि त्वाम् चेद् व्यसनम् आगतम् ॥

na manye brahma carye asti svadhīte vā phala udayaḥ ।
mārdava ārjavayoḥ vā api tvām ced vyasanam āgatam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · १८ ॥
सह राघव वैदेह्या भ्रात्रा चैव वने वसन् । त्वम् गतिम् प्राप्स्यसे वीर त्रीम्ल् लोकाम्स् तु जयन्न् इव ॥

saha rāghava vaidehyā bhrātrā caiva vane vasan ।
tvam gatim prāpsyase vīra trīml lokāms tu jayann iva ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · १९ ॥
वयम् खलु हता राम ये तया अपि उपवन्चिताः । कैकेय्या वशम् एष्यामः पापाया दुह्ख भागिनः ॥

vayam khalu hatā rāma ye tayā api upavancitāḥ ।
kaikeyyā vaśam eṣyāmaḥ pāpāyā duhkha bhāginaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · २० ॥
इति ब्रुवन्न् आत्म समम् सुमन्त्रः सारथिस् तदा । दृष्ट्वा दुर गतम् रामम् दुह्ख आर्तः रुरुदे चिरम् ॥

iti bruvann ātma samam sumantraḥ sārathis tadā ।
dṛṣṭvā dura gatam rāmam duhkha ārtaḥ rurude ciram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · २१ ॥
ततः तु विगते बाष्पे सूतम् स्पृष्ट उदकम् शुचिम् । रामः तु मधुरम् वाक्यम् पुनः पुनर् उवाच तम् ॥

tataḥ tu vigate bāṣpe sūtam spṛṣṭa udakam śucim ।
rāmaḥ tu madhuram vākyam punaḥ punar uvāca tam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · २२ ॥
इक्ष्वाकूणाम् त्वया तुल्यम् सुहृदम् उपलक्षये । यथा दशरथो राजा माम् शोचेत् तथा कुरु ॥

ikṣvākūṇām tvayā tulyam suhṛdam na upalakṣaye ।
yathā daśaratho rājā mām na śocet tathā kuru ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · २३ ॥
शोक उपहत चेताः वृद्धः जगती पतिः । काम भार अवसन्नः तस्मात् एतत् ब्रवीमि ते ॥

śoka upahata cetāḥ ca vṛddhaḥ ca jagatī patiḥ ।
kāma bhāra avasannaḥ ca tasmāt etat bravīmi te ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · २४ ॥
यद् यद् आज्ञापयेत् किम्चित् महात्मा मही पतिः । कैकेय्याः प्रिय काम अर्थम् कार्यम् तत् अविकान्क्षया ॥

yad yad ājñāpayet kimcit sa mahātmā mahī patiḥ ।
kaikeyyāḥ priya kāma artham kāryam tat avikānkṣayā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · २५ ॥
एतत् अर्थम् हि राज्यानि प्रशासति नर ईश्वराः । यद् एषाम् सर्व कृत्येषु मनो प्रतिहन्यते ॥

etat artham hi rājyāni praśāsati nara īśvarāḥ ।
yad eṣām sarva kṛtyeṣu mano na pratihanyate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · २६ ॥
यद्यथा महा राजो अलीकम् अधिगच्चति । ताम्यति दुह्खेन सुमन्त्र कुरु तत् तथा ॥

yadyathā sa mahā rājo na alīkam adhigaccati ।
na ca tāmyati duhkhena sumantra kuru tat tathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · २७ ॥
अदृष्ट दुह्खम् राजानम् वृद्धम् आर्यम् जित इन्द्रियम् । ब्रूयाः त्वम् अभिवाद्य एव मम हेतोर् इदम् वचः ॥

adṛṣṭa duhkham rājānam vṛddham āryam jita indriyam ।
brūyāḥ tvam abhivādya eva mama hetor idam vacaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · २८ ॥
एव अहम् अनुशोचामि लक्ष्मणो मैथिली । अयोध्यायाः च्युताः इति वने वत्स्यामह इति वा (महेति!) ॥

na eva aham anuśocāmi lakṣmaṇo na ca maithilī ।
ayodhyāyāḥ cyutāḥ ca iti vane vatsyāmaha iti vā (maheti!) ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · २९ ॥
चतुर् दशसु वर्षेषु निवृत्तेषु पुनः पुनः । लक्ष्मणम् माम् सीताम् द्रक्ष्यसि क्षिप्रम् आगतान् ॥

catur daśasu varṣeṣu nivṛtteṣu punaḥ punaḥ ।
lakṣmaṇam mām ca sītām ca drakṣyasi kṣipram āgatān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ३० ॥
एवम् उक्त्वा तु राजानम् मातरम् सुमन्त्र मे । अन्याः देवीः सहिताः कैकेयीम् पुनः पुनः ॥

evam uktvā tu rājānam mātaram ca sumantra me ।
anyāḥ ca devīḥ sahitāḥ kaikeyīm ca punaḥ punaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ३१ ॥
आरोग्यम् ब्रूहि कौसल्याम् अथ पाद अभिवन्दनम् । सीताया मम आर्यस्य वचनाल् लक्ष्मणस्य च ॥

ārogyam brūhi kausalyām atha pāda abhivandanam ।
sītāyā mama ca āryasya vacanāl lakṣmaṇasya ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ३२ ॥
ब्रूयाः हि महा राजम् भरतम् क्षिप्रम् आनय । आगतः अपि भरतः स्थाप्यो नृप मते पदे ॥

brūyāḥ ca hi mahā rājam bharatam kṣipram ānaya ।
āgataḥ ca api bharataḥ sthāpyo nṛpa mate pade ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ३३ ॥
भरतम् परिष्वज्य यौवराज्ये अभिषिच्य च । अस्मत् सम्तापजम् दुह्खम् त्वाम् अभिभविष्यति ॥

bharatam ca pariṣvajya yauvarājye abhiṣicya ca ।
asmat samtāpajam duhkham na tvām abhibhaviṣyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ३४ ॥
भरतः अपि वक्तव्यो यथा राजनि वर्तसे । तथा मातृषु वर्तेथाः सर्वास्व् एव अविशेषतः ॥

bharataḥ ca api vaktavyo yathā rājani vartase ।
tathā mātṛṣu vartethāḥ sarvāsv eva aviśeṣataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ३५ ॥
यथा तव कैकेयी सुमित्रा अविशेषतः । तथैव देवी कौसल्या मम माता विशेषतः ॥

yathā ca tava kaikeyī sumitrā ca aviśeṣataḥ ।
tathaiva devī kausalyā mama mātā viśeṣataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ३६ ॥
तातस्य प्रियकामेन यौवराज्यमपेक्षता । लोकयोरुभयोः शक्यम् त्वया यत्सुखमेधितुम् ॥

tātasya priyakāmena yauvarājyamapekṣatā ।
lokayorubhayoḥ śakyam tvayā yatsukhamedhitum ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ३७ ॥
निवर्त्यमानो रामेण सुमन्त्रः शोक कर्शितः । तत् सर्वम् वचनम् श्रुत्वा स्नेहात् काकुत्स्थम् अब्रवीत् ॥

nivartyamāno rāmeṇa sumantraḥ śoka karśitaḥ ।
tat sarvam vacanam śrutvā snehāt kākutstham abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ३८ ॥
यद् अहम् उपचारेण ब्रूयाम् स्नेहात् अविक्लवः । भक्तिमान् इति तत् तावद् वाक्यम् त्वम् क्षन्तुम् अर्हसि ॥

yad aham na upacāreṇa brūyām snehāt aviklavaḥ ।
bhaktimān iti tat tāvad vākyam tvam kṣantum arhasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ३९ ॥
कथम् हि त्वद् विहीनो अहम् प्रतियास्यामि ताम् पुरीम् । तव तात वियोगेन पुत्र शोक आकुलाम् इव ॥

katham hi tvad vihīno aham pratiyāsyāmi tām purīm ।
tava tāta viyogena putra śoka ākulām iva ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ४० ॥
सरामम् अपि तावन् मे रथम् दृष्ट्वा तदा जनः । विना रामम् रथम् दृष्ट्वा विदीर्येत अपि सा पुरी ॥

sarāmam api tāvan me ratham dṛṣṭvā tadā janaḥ ।
vinā rāmam ratham dṛṣṭvā vidīryeta api sā purī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ४१ ॥
दैन्यम् हि नगरी गच्चेद् दृष्ट्वा शून्यम् इमम् रथम् । सूत अवशेषम् स्वम् सैन्यम् हत वीरम् इव आहवे ॥

dainyam hi nagarī gacced dṛṣṭvā śūnyam imam ratham ।
sūta avaśeṣam svam sainyam hata vīram iva āhave ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ४२ ॥
दूरे अपि निवसन्तम् त्वाम् मानसेन अग्रतः स्थितम् । चिन्तयन्त्यो अद्य नूनम् त्वाम् निराहाराः कृताः प्रजाः ॥

dūre api nivasantam tvām mānasena agrataḥ sthitam ।
cintayantyo adya nūnam tvām nirāhārāḥ kṛtāḥ prajāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ४३ ॥
दृष्टं तद्धि त्वया राम! यादृशम् त्वत्प्रवासने । प्रजानाम् सम्कुलम् वृत्तम् त्वच्छोकक्लान्तचेतसाम् ॥

dṛṣṭaṁ taddhi tvayā rāma! yādṛśam tvatpravāsane ।
prajānām samkulam vṛttam tvacchokaklāntacetasām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ४४ ॥
आर्त नादो हि यः पौरैः मुक्तः तत् विप्रवासने । रथस्थम् माम् निशाम्य एव कुर्युः शत गुणम् ततः ॥

ārta nādo hi yaḥ pauraiḥ muktaḥ tat vipravāsane ।
rathastham mām niśāmya eva kuryuḥ śata guṇam tataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ४५ ॥
अहम् किम् अपि वक्ष्यामि देवीम् तव सुतः मया । नीतः असौ मातुल कुलम् सम्तापम् मा कृथाइति ॥

aham kim ca api vakṣyāmi devīm tava sutaḥ mayā ।
nītaḥ asau mātula kulam samtāpam mā kṛthāiti ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ४६ ॥
असत्यम् अपि एव अहम् ब्रूयाम् वचनम् ईदृशम् । कथम् अप्रियम् एव अहम् ब्रूयाम् सत्यम् इदम् वचः ॥

asatyam api na eva aham brūyām vacanam īdṛśam ।
katham apriyam eva aham brūyām satyam idam vacaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ४७ ॥
मम तावन् नियोगस्थाः त्वद् बन्धु जन वाहिनः । कथम् रथम् त्वया हीनम् प्रवक्ष्यन्ति हय उत्तमाः ॥

mama tāvan niyogasthāḥ tvad bandhu jana vāhinaḥ ।
katham ratham tvayā hīnam pravakṣyanti haya uttamāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ४८ ॥
तन्न शक्ष्याम्यहम् गन्तुमयोध्याम् त्वदृतेऽनघ । वनवासानुयानाय मामनुज्ञातुमर्हसि ॥

tanna śakṣyāmyaham gantumayodhyām tvadṛte'nagha ।
vanavāsānuyānāya māmanujñātumarhasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ४९ ॥
यदि मे याचमानस्य त्यागम् एव करिष्यसि । सरथो अग्निम् प्रवेक्ष्यामि त्यक्त मात्रैह त्वया ॥

yadi me yācamānasya tyāgam eva kariṣyasi ।
saratho agnim pravekṣyāmi tyakta mātraiha tvayā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ५० ॥
भविष्यन्ति वने यानि तपो विघ्न कराणि ते । रथेन प्रतिबाधिष्ये तानि सत्त्वानि राघव ॥

bhaviṣyanti vane yāni tapo vighna karāṇi te ।
rathena pratibādhiṣye tāni sattvāni rāghava ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ५१ ॥
तत् कृतेन मया प्राप्तम् रथ चर्या कृतम् सुखम् । आशम्से त्वत् कृतेन अहम् वन वास कृतम् सुखम् ॥

tat kṛtena mayā prāptam ratha caryā kṛtam sukham ।
āśamse tvat kṛtena aham vana vāsa kṛtam sukham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ५२ ॥
प्रसीद इच्चामि ते अरण्ये भवितुम् प्रत्यनन्तरः । प्रीत्या अभिहितम् इच्चामि भव मे पत्यनन्तरः ॥

prasīda iccāmi te araṇye bhavitum pratyanantaraḥ ।
prītyā abhihitam iccāmi bhava me patyanantaraḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ५३ ॥
इमे चापि हया वीर यदि ते वनवासिनः । परिचर्याम् करिष्यन्ति प्राप्स्यन्ति परमाम् गतिम् ॥

ime cāpi hayā vīra yadi te vanavāsinaḥ ।
paricaryām kariṣyanti prāpsyanti paramām gatim ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ५४ ॥
तव शुश्रूषणम् मूर्ध्ना करिष्यामि वने वसन् । अयोध्याम् देव लोकम् वा सर्वथा प्रजहाम्य् अहम् ॥

tava śuśrūṣaṇam mūrdhnā kariṣyāmi vane vasan ।
ayodhyām deva lokam vā sarvathā prajahāmy aham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ५५ ॥
हि शक्या प्रवेष्टुम् सा मया अयोध्या त्वया विना । राज धानी महा इन्द्रस्य यथा दुष्कृत कर्मणा ॥

na hi śakyā praveṣṭum sā mayā ayodhyā tvayā vinā ।
rāja dhānī mahā indrasya yathā duṣkṛta karmaṇā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ५६ ॥
वन वासे क्षयम् प्राप्ते मम एष हि मनो रथः । यद् अनेन रथेन एव त्वाम् वहेयम् पुरीम् पुनः ॥

vana vāse kṣayam prāpte mama eṣa hi mano rathaḥ ।
yad anena rathena eva tvām vaheyam purīm punaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ५७ ॥
चतुर् दश हि वर्षाणि सहितस्य त्वया वने । क्षण भूतानि यास्यन्ति शतशः तु ततः अन्यथा ॥

catur daśa hi varṣāṇi sahitasya tvayā vane ।
kṣaṇa bhūtāni yāsyanti śataśaḥ tu tataḥ anyathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ५८ ॥
भृत्य वत्सल तिष्ठन्तम् भर्तृ पुत्र गते पथि । भक्तम् भृत्यम् स्थितम् स्थित्याम् त्वम् माम् हातुम् अर्हसि ॥

bhṛtya vatsala tiṣṭhantam bhartṛ putra gate pathi ।
bhaktam bhṛtyam sthitam sthityām tvam na mām hātum arhasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ५९ ॥
एवम् बहु विधम् दीनम् याचमानम् पुनः पुनः । रामः भृत्य अनुकम्पी तु सुमन्त्रम् इदम् अब्रवीत् ॥

evam bahu vidham dīnam yācamānam punaḥ punaḥ ।
rāmaḥ bhṛtya anukampī tu sumantram idam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ६० ॥
जानामि परमाम् भक्तिम् मयि ते भर्तृ वत्सल । शृणु अपि यद् अर्थम् त्वाम् प्रेषयामि पुरीम् इतः ॥

jānāmi paramām bhaktim mayi te bhartṛ vatsala ।
śṛṇu ca api yad artham tvām preṣayāmi purīm itaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ६१ ॥
नगरीम् त्वाम् गतम् दृष्ट्वा जननी मे यवीयसी । कैकेयी प्रत्ययम् गच्चेद् इति रामः वनम् गतः ॥

nagarīm tvām gatam dṛṣṭvā jananī me yavīyasī ।
kaikeyī pratyayam gacced iti rāmaḥ vanam gataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ६२ ॥
परितुष्टा हि सा देवि वन वासम् गते मयि । राजानम् अतिशन्केत मिथ्या वादी इति धार्मिकम् ॥

parituṣṭā hi sā devi vana vāsam gate mayi ।
rājānam na atiśanketa mithyā vādī iti dhārmikam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ६३ ॥
एष मे प्रथमः कल्पो यद् अम्बा मे यवीयसी । भरत आरक्षितम् स्फीतम् पुत्र राज्यम् अवाप्नुयात् ॥

eṣa me prathamaḥ kalpo yad ambā me yavīyasī ।
bharata ārakṣitam sphītam putra rājyam avāpnuyāt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ६४ ॥
मम प्रिय अर्थम् राज्ञः सरथः त्वम् पुरीम् व्रज । सम्दिष्टः असि या अनर्थाम्स् ताम्स् तान् ब्रूयाः तथा तथा ॥

mama priya artham rājñaḥ ca sarathaḥ tvam purīm vraja ।
samdiṣṭaḥ ca asi yā anarthāms tāms tān brūyāḥ tathā tathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ६५ ॥
इति उक्त्वा वचनम् सूतम् सान्त्वयित्वा पुनः पुनः । गुहम् वचनम् अक्लीबम् रामः हेतुमद् अब्रवीत् ॥

iti uktvā vacanam sūtam sāntvayitvā punaḥ punaḥ ।
guham vacanam aklībam rāmaḥ hetumad abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ६६ ॥
नेदानीम् गुह योग्योऽयम् वसो मे सजने वने । अवश्यम् ह्याश्रमे वासह् कर्तव्यस्तद्गतो विधिः ॥

nedānīm guha yogyo'yam vaso me sajane vane ।
avaśyam hyāśrame vāsah kartavyastadgato vidhiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ६७ ॥
सोऽहम् गृहीत्वा नियमम् तपस्विजनभूषणम् । हितकामः पितुर्भूयः सीताया लक्ष्मणस्य च ॥

so'ham gṛhītvā niyamam tapasvijanabhūṣaṇam ।
hitakāmaḥ piturbhūyaḥ sītāyā lakṣmaṇasya ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ६८ ॥
जटाः कृत्वा गमिष्यामि न्यग्रोध क्षीरम् आनय । तत् क्षीरम् राज पुत्राय गुहः क्षिप्रम् उपाहरत् ॥

jaṭāḥ kṛtvā gamiṣyāmi nyagrodha kṣīram ānaya ।
tat kṣīram rāja putrāya guhaḥ kṣipram upāharat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ६९ ॥
लक्ष्मणस्य आत्मनः चैव रामः तेन अकरोज् जटाः । दीर्घबाहुर्नरव्याघ्रो जटिलत्व मधारयत् ॥

lakṣmaṇasya ātmanaḥ caiva rāmaḥ tena akaroj jaṭāḥ ।
dīrghabāhurnaravyāghro jaṭilatva madhārayat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ७० ॥
तौ तदा चीर वसनौ जटा मण्डल धारिणौ । अशोभेताम् ऋषि समौ भ्रातरौ राम रक्ष्मणौ ॥

tau tadā cīra vasanau jaṭā maṇḍala dhāriṇau ।
aśobhetām ṛṣi samau bhrātarau rāma rakṣmaṇau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ७१ ॥
ततः वैखानसम् मार्गम् आस्थितः सह लक्ष्मणः । व्रतम् आदिष्टवान् रामः सहायम् गुहम् अब्रवीत् ॥

tataḥ vaikhānasam mārgam āsthitaḥ saha lakṣmaṇaḥ ।
vratam ādiṣṭavān rāmaḥ sahāyam guham abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ७२ ॥
अप्रमत्तः बले कोशे दुर्गे जन पदे तथा । भवेथा गुह राज्यम् हि दुरारक्षतमम् मतम् ॥

apramattaḥ bale kośe durge jana pade tathā ।
bhavethā guha rājyam hi durārakṣatamam matam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ७३ ॥
ततः तम् समनुज्ञाय गुहम् इक्ष्वाकु नन्दनः । जगाम तूर्णम् अव्यग्रः सभार्यः सह लक्ष्मणः ॥

tataḥ tam samanujñāya guham ikṣvāku nandanaḥ ।
jagāma tūrṇam avyagraḥ sabhāryaḥ saha lakṣmaṇaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ७४ ॥
तु दृष्ट्वा नदी तीरे नावम् इक्ष्वाकु नन्दनः । तितीर्षुः शीघ्रगाम् गन्गाम् इदम् लक्ष्मणम् अब्रवीत् ॥

sa tu dṛṣṭvā nadī tīre nāvam ikṣvāku nandanaḥ ।
titīrṣuḥ śīghragām gangām idam lakṣmaṇam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ७५ ॥
आरोह त्वम् नर व्याघ्र स्थिताम् नावम् इमाम् शनैः । सीताम् आरोपय अन्वक्षम् परिगृह्य मनस्विनीम् ॥

āroha tvam nara vyāghra sthitām nāvam imām śanaiḥ ।
sītām ca āropaya anvakṣam parigṛhya manasvinīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ७६ ॥
भ्रातुः शासनम् श्रुत्वा सर्वम् अप्रतिकूलयन् । आरोप्य मैथिलीम् पूर्वम् आरुरोह आत्मवाम्स् ततः ॥

sa bhrātuḥ śāsanam śrutvā sarvam apratikūlayan ।
āropya maithilīm pūrvam āruroha ātmavāms tataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ७७ ॥
अथ आरुरोह तेजस्वी स्वयम् लक्ष्मण पूर्वजः । ततः निषाद अधिपतिर् गुहो ज्ञातीन् अचोदयत् ॥

atha āruroha tejasvī svayam lakṣmaṇa pūrvajaḥ ।
tataḥ niṣāda adhipatir guho jñātīn acodayat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ७८ ॥
राघवोऽपि महातेजा नावमारुह्य ताम् ततः । ब्रह्मवत् क्षत्रवच्चैव जजाप हितमात्मनः ॥

rāghavo'pi mahātejā nāvamāruhya tām tataḥ ।
brahmavat kṣatravaccaiva jajāpa hitamātmanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ७९ ॥
आचम्य यथाशास्त्रम् नदीम् ताम् सह सीतया । प्राणमत्प्रीतिसम्हृष्टो लक्ष्मणश्चामितप्रभः ॥

ācamya ca yathāśāstram nadīm tām saha sītayā ।
prāṇamatprītisamhṛṣṭo lakṣmaṇaścāmitaprabhaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ८० ॥
अनुज्ञाय सुमन्त्रम् सबलम् चैव तम् गुहम् । आस्थाय नावम् रामः तु चोदयाम् आस नाविकान् ॥

anujñāya sumantram ca sabalam caiva tam guham ।
āsthāya nāvam rāmaḥ tu codayām āsa nāvikān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ८१ ॥
ततः तैः चोदिता सा नौः कर्ण धार समाहिता । शुभ स्फ्य वेग अभिहता शीघ्रम् सलिलम् अत्यगात् ॥

tataḥ taiḥ coditā sā nauḥ karṇa dhāra samāhitā ।
śubha sphya vega abhihatā śīghram salilam atyagāt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ८२ ॥
मध्यम् तु समनुप्राप्य भागीरथ्याः तु अनिन्दिता । वैदेही प्रान्जलिर् भूत्वा ताम् नदीम् इदम् अब्रवीत् ॥

madhyam tu samanuprāpya bhāgīrathyāḥ tu aninditā ।
vaidehī prānjalir bhūtvā tām nadīm idam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ८३ ॥
पुत्रः दशरथस्य अयम् महा राजस्य धीमतः । निदेशम् पालयतु एनम् गन्गे त्वद् अभिरक्षितः ॥

putraḥ daśarathasya ayam mahā rājasya dhīmataḥ ।
nideśam pālayatu enam gange tvad abhirakṣitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ८४ ॥
चतुर् दश हि वर्षाणि समग्राणि उष्य कानने । भ्रात्रा सह मया चैव पुनः प्रत्यागमिष्यति ॥

catur daśa hi varṣāṇi samagrāṇi uṣya kānane ।
bhrātrā saha mayā caiva punaḥ pratyāgamiṣyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ८५ ॥
ततः त्वाम् देवि सुभगे क्षेमेण पुनर् आगता । यक्ष्ये प्रमुदिता गन्गे सर्व काम समृद्धये ॥

tataḥ tvām devi subhage kṣemeṇa punar āgatā ।
yakṣye pramuditā gange sarva kāma samṛddhaye ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ८६ ॥
त्वम् हि त्रिपथगा देवि ब्रह्म लोकम् समीक्षसे । भार्या उदधि राजस्य लोके अस्मिन् सम्प्रदृश्यसे ॥

tvam hi tripathagā devi brahma lokam samīkṣase ।
bhāryā ca udadhi rājasya loke asmin sampradṛśyase ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ८७ ॥
सा त्वाम् देवि नमस्यामि प्रशम्सामि शोभने । प्राप्त राज्ये नर व्याघ्र शिवेन पुनर् आगते ॥

sā tvām devi namasyāmi praśamsāmi ca śobhane ।
prāpta rājye nara vyāghra śivena punar āgate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ८८ ॥
गवाम् शत सहस्राणि वस्त्राणि अन्नम् पेशलम् । ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यामि तव प्रिय चिकीर्षया ॥

gavām śata sahasrāṇi vastrāṇi annam ca peśalam ।
brāhmaṇebhyaḥ pradāsyāmi tava priya cikīrṣayā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ८९ ॥
सुराघटसहस्रेण माम्सभूतोदनेन च । यक्ष्ये त्वाम् प्रयता देवि पुरीम् पुनरुपागता ॥

surāghaṭasahasreṇa māmsabhūtodanena ca ।
yakṣye tvām prayatā devi purīm punarupāgatā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ९० ॥
यानि त्वत्तीरवासीनि दैवतानि सन्ति हि । तानि सर्वाणि यक्ष्यामि तीर्थान्यायतनानि च ॥

yāni tvattīravāsīni daivatāni ca santi hi ।
tāni sarvāṇi yakṣyāmi tīrthānyāyatanāni ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ९१ ॥
पुनरेव महाबाउर्मया भ्रात्रा सम्गतः । अयोध्याम् वनवासात्तु प्रविशत्वनघोऽनघे ॥

punareva mahābāurmayā bhrātrā ca samgataḥ ।
ayodhyām vanavāsāttu praviśatvanagho'naghe ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ९२ ॥
तथा सम्भाषमाणा सा सीता गन्गाम् अनिन्दिता । दक्षिणा दक्षिणम् तीरम् क्षिप्रम् एव अभ्युपागमत् ॥

tathā sambhāṣamāṇā sā sītā gangām aninditā ।
dakṣiṇā dakṣiṇam tīram kṣipram eva abhyupāgamat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ९३ ॥
तीरम् तु समनुप्राप्य नावम् हित्वा नर ऋषभः । प्रातिष्ठत सह भ्रात्रा वैदेह्या परम् तपः ॥

tīram tu samanuprāpya nāvam hitvā nara ṛṣabhaḥ ।
prātiṣṭhata saha bhrātrā vaidehyā ca param tapaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ९४ ॥
अथ अब्रवीन् महा बाहुः सुमित्र आनन्द वर्धनम् । भव सम्रक्षणार्थाय सजने विजनेऽपि वा ॥

atha abravīn mahā bāhuḥ sumitra ānanda vardhanam ।
bhava samrakṣaṇārthāya sajane vijane'pi vā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ९५ ॥
अवश्यम् रक्षणम् कार्यमदृष्टे विजने वने । अग्रतः गच्च सौमित्रे सीता त्वाम् अनुगच्चतु ॥

avaśyam rakṣaṇam kāryamadṛṣṭe vijane vane ।
agrataḥ gacca saumitre sītā tvām anugaccatu ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ९६ ॥
पृष्ठतः अहम् गमिष्यामि त्वाम् सीताम् पालयन् । अद्य दुह्खम् तु वैदेही वन वासस्य वेत्स्यति ॥

pṛṣṭhataḥ aham gamiṣyāmi tvām ca sītām ca pālayan ।
adya duhkham tu vaidehī vana vāsasya vetsyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ९७ ॥
हि तावदतिक्रान्ता सुकरा काचन क्रिया । अद्य दुःखम् तु वैदेही वनवासस्य वेत्स्यति ॥

na hi tāvadatikrāntā sukarā kācana kriyā ।
adya duḥkham tu vaidehī vanavāsasya vetsyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ९८ ॥
प्रणष्टजनसम्बाधम् क्षेत्रारामविवर्बितम् । विषमम् प्रपातम् वनमद्य प्रवेक्ष्यति ॥

praṇaṣṭajanasambādham kṣetrārāmavivarbitam ।
viṣamam ca prapātam ca vanamadya pravekṣyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · ९९ ॥
श्रुत्वा रामस्य वचनम् प्रतिस्थे लक्ष्मण्Oऽग्रतः । अनन्तरम् सीताया राघवो रघनन्धनः ॥

śrutvā rāmasya vacanam pratisthe lakṣmaṇO'grataḥ ।
anantaram ca sītāyā rāghavo raghanandhanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · १०० ॥
गतम् तु गन्गा पर पारम् आशु । रामम् सुमन्त्रः प्रततम् निरीक्ष्य । अध्व प्रकर्षात् विनिवृत्त दृष्टिर् । र्मुमोच बाष्पम् व्यथितः तपस्वी ॥

gatam tu gangā para pāram āśu ।
rāmam sumantraḥ pratatam nirīkṣya ।
adhva prakarṣāt vinivṛtta dṛṣṭir ।
rmumoca bāṣpam vyathitaḥ tapasvī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · १०१ ॥
लोकपालप्रतिमप्रभाववाम् । स्तीर्त्वा महात्मा वरदो महानदीम् । ततः समृद्धान् शुभसस्यमालिनः । क्रमेण वत्सान् मुदितानुपागमत् ॥

sa lokapālapratimaprabhāvavām ।
stīrtvā mahātmā varado mahānadīm ।
tataḥ samṛddhān śubhasasyamālinaḥ ।
krameṇa vatsān muditānupāgamat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५२ · १०२ ॥
तौ तत्र हत्वा चतुरः महा मृगान् । वराहम् ऋश्यम् पृषतम् महा रुरुम् । आदाय मेध्यम् त्वरितम् बुभुक्षितौ । वासाय काले ययतुर् वनः पतिम् ॥

tau tatra hatvā caturaḥ mahā mṛgān ।
varāham ṛśyam pṛṣatam mahā rurum ।
ādāya medhyam tvaritam bubhukṣitau ।
vāsāya kāle yayatur vanaḥ patim ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.