वाल्मीकि रामायणम् · अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

सर्गः ५० · ५१ श्लोकाःSarga 50 · 51 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ २ · ५० · १ ॥
विशालान् कोसलान् रम्यान् यात्वा लक्ष्मण पूर्वजः । अयोध्याभिमुखो धीमान् प्राञ्ञ्लिर्वाक्वमब्रवीत् ॥

viśālān kosalān ramyān yātvā lakṣmaṇa pūrvajaḥ ।
ayodhyābhimukho dhīmān prāññlirvākvamabravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · २ ॥
आपृच्छे त्वाम् पुरीश्रेष्ठे काकुत्स्थपरिपालिते । दैवतानि यानि त्वाम् पालयन्त्यावसन्ति च ॥

āpṛcche tvām purīśreṣṭhe kākutsthaparipālite ।
daivatāni ca yāni tvām pālayantyāvasanti ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ३ ॥
निवृत्तवनवासस्त्वामनृणो जगतीपतेः । पुनर्ध्रक्ष्यामि मात्रा पित्रा सह सम्गतः ॥

nivṛttavanavāsastvāmanṛṇo jagatīpateḥ ।
punardhrakṣyāmi mātrā ca pitrā ca saha samgataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ४ ॥
ततो रुधिरताम्राक्षो भुजमुद्यम्य दक्षिणम् । अश्रुपूर्णमुखो दीनोऽब्रवीज्जानपदम् जनम् ॥

tato rudhiratāmrākṣo bhujamudyamya dakṣiṇam ।
aśrupūrṇamukho dīno'bravījjānapadam janam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ५ ॥
अनुक्रोशो दया चैव यथार्हम् मयि वह् कृतः । चिरम् दुःखस्य पापीयो गम्यतामर्थसिद्धये ॥

anukrośo dayā caiva yathārham mayi vah kṛtaḥ ।
ciram duḥkhasya pāpīyo gamyatāmarthasiddhaye ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ६ ॥
तेऽभिवाद्य महात्मानम् कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् । विलपन्तो नरा घोरम् व्यतिष्ठन्त क्वचित् क्वचित् ॥

te'bhivādya mahātmānam kṛtvā cāpi pradakṣiṇam ।
vilapanto narā ghoram vyatiṣṭhanta kvacit kvacit ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ७ ॥
तथा विलपताम् तेषामतृप्तानाम् राघवः । अचक्षुरिषयम् प्रायाद्यथार्कः क्षणदामुखे ॥

tathā vilapatām teṣāmatṛptānām ca rāghavaḥ ।
acakṣuriṣayam prāyādyathārkaḥ kṣaṇadāmukhe ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ८ ॥
ततो धान्यधनोपेतान् दानशीलजनान् शिवान् । अकुतश्चिद्भयान् रम्याम् श्चैत्ययूपसमावृतान् ॥

tato dhānyadhanopetān dānaśīlajanān śivān ।
akutaścidbhayān ramyām ścaityayūpasamāvṛtān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ९ ॥
उद्यानाम्रवनोपेतान् सम्पन्नसलिलाशयान् । तुष्टपुष्टजनाकीर्णान् गोकुलाकुलसेवितान् ॥

udyānāmravanopetān sampannasalilāśayān ।
tuṣṭapuṣṭajanākīrṇān gokulākulasevitān ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · १० ॥
लक्षणीयान्न रेम्द्राणाम् ब्रह्मघोषाभिनादितान् । रथेन पुरुषव्याघ्रः कोसलानत्यवर्तत ॥

lakṣaṇīyānna remdrāṇām brahmaghoṣābhināditān ।
rathena puruṣavyāghraḥ kosalānatyavartata ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ११ ॥
मध्येन मुदितम् स्फीतम् रम्योद्यानसमाकुलम् । राज्यम् भोग्यम् नरेन्द्राणाम् ययौ धृतिमताम् वरः ॥

madhyena muditam sphītam ramyodyānasamākulam ।
rājyam bhogyam narendrāṇām yayau dhṛtimatām varaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · १२ ॥
तत्र त्रिपथगाम् दिव्याम् शिव तोयाम् अशैवलाम् । ददर्श राघवो गन्गाम् पुण्याम् ऋषि निसेविताम् ॥

tatra tripathagām divyām śiva toyām aśaivalām ।
dadarśa rāghavo gangām puṇyām ṛṣi nisevitām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · १३ ॥
आश्रमैरविदूर्स्थैः श्रीमद्भिः समलम् कृताम् । कालेऽप्सरोभिर्हृष्टाभिः सेविताम्भोह्रदाम् शिवाम् ॥

āśramairavidūrsthaiḥ śrīmadbhiḥ samalam kṛtām ।
kāle'psarobhirhṛṣṭābhiḥ sevitāmbhohradām śivām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · १४ ॥
देवदानवगन्धर्वैः किन्नरैरुपशोभिताम् । नागगन्धर्वपत्नीभिः सेविताम् सततम् शिवाम् ॥

devadānavagandharvaiḥ kinnarairupaśobhitām ।
nāgagandharvapatnībhiḥ sevitām satatam śivām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · १५ ॥
देवाक्रीडशताकीर्णाम् देवोद्यानशतायुताम् । देवार्थमाकाशगमाम् विख्याताम् देवपद्मिनीम् ॥

devākrīḍaśatākīrṇām devodyānaśatāyutām ।
devārthamākāśagamām vikhyātām devapadminīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · १६ ॥
जलघाताट्टहासोग्राम् फेननिर्मलहासिनीम् । क्वचिद्वेणीकृतजलाम् क्वचिदावर्तशोभिताम् ॥

jalaghātāṭṭahāsogrām phenanirmalahāsinīm ।
kvacidveṇīkṛtajalām kvacidāvartaśobhitām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · १७ ॥
क्वचित्स्तिमितगम्भीराम् क्वचिद्वेगजलाकुलाम् । क्वचिद्गम्भीरनिर्घोषाम् क्वचिद्भैरवनिस्वनाम् ॥

kvacitstimitagambhīrām kvacidvegajalākulām ।
kvacidgambhīranirghoṣām kvacidbhairavanisvanām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · १८ ॥
देवसम्घाप्लुतजलाम् निर्मलोत्पलशोभिताम् । क्वचिदाभोगपुलिनाम् क्वचिन्नर्मलवालुकाम् ॥

devasamghāplutajalām nirmalotpalaśobhitām ।
kvacidābhogapulinām kvacinnarmalavālukām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · १९ ॥
हम्स सरस सम्घुष्टाम् चक्र वाक उपकूजिताम् । सदामदैश्च विहगैरभिसम्नादिताम् तराम् ॥

hamsa sarasa samghuṣṭām cakra vāka upakūjitām ।
sadāmadaiśca vihagairabhisamnāditām tarām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · २० ॥
क्वचित्तीररुहैर्वृक्षैर्मालाभिरिव शोभिताम् । क्वचित्फुल्लोत्पलच्छन्नाम् क्वचित्पद्मवनाकुलाम् ॥

kvacittīraruhairvṛkṣairmālābhiriva śobhitām ।
kvacitphullotpalacchannām kvacitpadmavanākulām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · २१ ॥
क्वचित्कुमुदष्ण्डैश्च कुड्मलैरुपशोभिताम् । नानापुष्परजोध्वस्ताम् समदामिव क्वचित् ॥

kvacitkumudaṣṇḍaiśca kuḍmalairupaśobhitām ।
nānāpuṣparajodhvastām samadāmiva ca kvacit ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · २२ ॥
व्यपेतमलसम्घाताम् मणिनिर्मलदर्शनाम् । दिशागजैर्वनगजैर्मत्तैश्च वरवारणैः ॥

vyapetamalasamghātām maṇinirmaladarśanām ।
diśāgajairvanagajairmattaiśca varavāraṇaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · २३ ॥
देवोपवाह्यश्च मुहुः सम्नादितवनान्तराम् । प्रमदामिव यत्ने भूषिताम् भूषणोत्तमैः ॥

devopavāhyaśca muhuḥ samnāditavanāntarām ।
pramadāmiva yatne na bhūṣitām bhūṣaṇottamaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · २४ ॥
फलैः पुष्पैः किसलयैर्वऋताम् गुल्मैद्द्विजैस्तथा । शिम्शुमरैः नक्रैः भुजम्गैः निषेविताम् ॥

phalaiḥ puṣpaiḥ kisalayairvaṛtām gulmaiddvijaistathā ।
śimśumaraiḥ ca nakraiḥ ca bhujamgaiḥ ca niṣevitām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · २५ ॥
विष्णुपादच्युताम् दिव्यामपापाम् पापनाशिनीम् । ताम् शङ्करजटाजूटाद्भ्रष्टाम् सागरतेजसा ॥

viṣṇupādacyutām divyāmapāpām pāpanāśinīm ।
tām śaṅkarajaṭājūṭādbhraṣṭām sāgaratejasā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · २६ ॥
समुद्रमहीषीम् गङ्गाम् सारसक्रौञ्चनादिताम् । आससाद महाबाहुः शृङ्गिबेरपुरम् प्रति ॥

samudramahīṣīm gaṅgām sārasakrauñcanāditām ।
āsasāda mahābāhuḥ śṛṅgiberapuram prati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · २७ ॥
ताम् ऊर्मि कलिल आवर्ताम् अन्ववेक्ष्य महा रथः । सुमन्त्रम् अब्रवीत् सूतम् इह एव अद्य वसामहे ॥

tām ūrmi kalila āvartām anvavekṣya mahā rathaḥ ।
sumantram abravīt sūtam iha eva adya vasāmahe ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · २८ ॥
अविदूरात् अयम् नद्या बहु पुष्प प्रवालवान् । सुमहान् इन्गुदी वृक्षो वसामः अत्र एव सारथे ॥

avidūrāt ayam nadyā bahu puṣpa pravālavān ।
sumahān ingudī vṛkṣo vasāmaḥ atra eva sārathe ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · २९ ॥
द्रक्ष्यामः सरिताम् श्रेष्ठाम् सम्मान्यसलिलाम् शिवाम् । देवदानवगन्धर्वमृगमानुषपक्षिणाम् ॥

drakṣyāmaḥ saritām śreṣṭhām sammānyasalilām śivām ।
devadānavagandharvamṛgamānuṣapakṣiṇām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ३० ॥
लक्षणः सुमन्त्रः बाढम् इति एव राघवम् । उक्त्वा तम् इन्गुदी वृक्षम् तदा उपययतुर् हयैः ॥

lakṣaṇaḥ ca sumantraḥ ca bāḍham iti eva rāghavam ।
uktvā tam ingudī vṛkṣam tadā upayayatur hayaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ३१ ॥
रामः अभियाय तम् रम्यम् वृक्षम् इक्ष्वाकु नन्दनः । रथात् अवातरत् तस्मात् सभार्यः सह लक्ष्मणः ॥

rāmaḥ abhiyāya tam ramyam vṛkṣam ikṣvāku nandanaḥ ।
rathāt avātarat tasmāt sabhāryaḥ saha lakṣmaṇaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ३२ ॥
सुमन्त्रः अपि अवतीर्य एव मोचयित्वा हय उत्तमान् । वृक्ष मूल गतम् रामम् उपतस्थे कृत अन्जलिः ॥

sumantraḥ api avatīrya eva mocayitvā haya uttamān ।
vṛkṣa mūla gatam rāmam upatasthe kṛta anjaliḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ३३ ॥
तत्र राजा गुहो नाम रामस्य आत्म समः सखा । निषाद जात्यो बलवान् स्थपतिः इति विश्रुतः ॥

tatra rājā guho nāma rāmasya ātma samaḥ sakhā ।
niṣāda jātyo balavān sthapatiḥ ca iti viśrutaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ३४ ॥
श्रुत्वा पुरुष व्याघ्रम् रामम् विषयम् आगतम् । वृद्धैः परिवृतः अमात्यैः ज्ञातिभिः अपि उपागतः ॥

sa śrutvā puruṣa vyāghram rāmam viṣayam āgatam ।
vṛddhaiḥ parivṛtaḥ amātyaiḥ jñātibhiḥ ca api upāgataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ३५ ॥
ततः निषाद अधिपतिम् दृष्ट्वा दूरात् अवस्थितम् । सह सौमित्रिणा रामः समागच्चद् गुहेन सः ॥

tataḥ niṣāda adhipatim dṛṣṭvā dūrāt avasthitam ।
saha saumitriṇā rāmaḥ samāgaccad guhena saḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ३६ ॥
तम् आर्तः सम्परिष्वज्य गुहो राघवम् अब्रवीत् । यथा अयोध्या तथा इदम् ते राम किम् करवाणि ते ॥

tam ārtaḥ sampariṣvajya guho rāghavam abravīt ।
yathā ayodhyā tathā idam te rāma kim karavāṇi te ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ३७ ॥
ईदृशम् हि महाबाहो कः प्रप्स्यत्यतिथिम् प्रियम् । ततः गुणवद् अन्न अद्यम् उपादाय पृथग् विधम् । अर्घ्यम् उपानयत् क्षिप्रम् वाक्यम् इदम् उवाच ह ॥

īdṛśam hi mahābāho kaḥ prapsyatyatithim priyam ।
tataḥ guṇavad anna adyam upādāya pṛthag vidham ।
arghyam ca upānayat kṣipram vākyam ca idam uvāca ha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ३८ ॥
स्वागतम् ते महा बाहो तव इयम् अखिला मही । वयम् प्रेष्या भवान् भर्ता साधु राज्यम् प्रशाधि नः ॥

svāgatam te mahā bāho tava iyam akhilā mahī ।
vayam preṣyā bhavān bhartā sādhu rājyam praśādhi naḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ३९ ॥
भक्ष्यम् भोज्यम् पेयम् लेह्यम् इदम् उपस्थितम् । शयनानि मुख्यानि वाजिनाम् खादनम् ते ॥

bhakṣyam bhojyam ca peyam ca lehyam ca idam upasthitam ।
śayanāni ca mukhyāni vājinām khādanam ca te ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ४० ॥
गुहम् एव ब्रुवाणम् तम् राघवः प्रत्युवाच ह ॥

guham eva bruvāṇam tam rāghavaḥ pratyuvāca ha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ४१ ॥
अर्चिताः चैव हृष्टाः भवता सर्वथा वयम् । पद्भ्याम् अभिगमाच् चैव स्नेह सम्दर्शनेन च ॥

arcitāḥ caiva hṛṣṭāḥ ca bhavatā sarvathā vayam ।
padbhyām abhigamāc caiva sneha samdarśanena ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ४२ ॥
भुजाभ्याम् साधु वृत्ताभ्याम् पीडयन् वाक्यम् अब्रवीत् । दिष्ट्या त्वाम् गुह पश्यामिअरोगम् सह बान्धवैः ॥

bhujābhyām sādhu vṛttābhyām pīḍayan vākyam abravīt ।
diṣṭyā tvām guha paśyāmiarogam saha bāndhavaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ४३ ॥
अपि ते कूशलम् राष्ट्रे मित्रेषु धनेषु च । यत् तु इदम् भवता किम्चित् प्रीत्या समुपकल्पितम् । सर्वम् तत् अनुजानामि हि वर्ते प्रतिग्रहे ॥

api te kūśalam rāṣṭre mitreṣu ca dhaneṣu ca ।
yat tu idam bhavatā kimcit prītyā samupakalpitam ।
sarvam tat anujānāmi na hi varte pratigrahe ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ४४ ॥
कुश चीर अजिन धरम् फल मूल अशनम् माम् । विद्धि प्रणिहितम् धर्मे तापसम् वन गोचरम् ॥

kuśa cīra ajina dharam phala mūla aśanam ca mām ।
viddhi praṇihitam dharme tāpasam vana gocaram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ४५ ॥
अश्वानाम् खादनेन अहम् अर्थी अन्येन केनचित् । एतावता अत्र भवता भविष्यामि सुपूजितः ॥

aśvānām khādanena aham arthī na anyena kenacit ।
etāvatā atra bhavatā bhaviṣyāmi supūjitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ४६ ॥
एते हि दयिता राज्ञः पितुर् दशरथस्य मे । एतैः सुविहितैः अश्वैः भविष्याम्य् अहम् अर्चितः ॥

ete hi dayitā rājñaḥ pitur daśarathasya me ।
etaiḥ suvihitaiḥ aśvaiḥ bhaviṣyāmy aham arcitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ४७ ॥
अश्वानाम् प्रतिपानम् खादनम् चैव सो अन्वशात् । गुहः तत्र एव पुरुषाम्स् त्वरितम् दीयताम् इति ॥

aśvānām pratipānam ca khādanam caiva so anvaśāt ।
guhaḥ tatra eva puruṣāms tvaritam dīyatām iti ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ४८ ॥
ततः चीर उत्तर आसन्गः सम्ध्याम् अन्वास्य पश्चिमाम् । जलम् एव आददे भोज्यम् लक्ष्मणेन आहृतम् स्वयम् ॥

tataḥ cīra uttara āsangaḥ samdhyām anvāsya paścimām ।
jalam eva ādade bhojyam lakṣmaṇena āhṛtam svayam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ४९ ॥
तस्य भूमौ शयानस्य पादौ प्रक्षाल्य लक्ष्मणः । सभार्यस्य ततः अभ्येत्य तस्थौ वृष्कम् उपाश्रितः ॥

tasya bhūmau śayānasya pādau prakṣālya lakṣmaṇaḥ ।
sabhāryasya tataḥ abhyetya tasthau vṛṣkam upāśritaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ५० ॥
गुहो अपि सह सूतेन सौमित्रिम् अनुभाषयन् । अन्वजाग्रत् ततः रामम् अप्रमत्तः धनुर् धरः ॥

guho api saha sūtena saumitrim anubhāṣayan ।
anvajāgrat tataḥ rāmam apramattaḥ dhanur dharaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ५० · ५१ ॥
तथा शयानस्य ततः अस्य धीमतः । यशस्विनो दाशरथेर् महात्मनः । अदृष्ट दुह्खस्य सुख उचितस्य सा । तदा व्यतीयाय चिरेण शर्वरी ॥

tathā śayānasya tataḥ asya dhīmataḥ ।
yaśasvino dāśarather mahātmanaḥ ।
adṛṣṭa duhkhasya sukha ucitasya sā ।
tadā vyatīyāya cireṇa śarvarī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.