वाल्मीकि रामायणम् · अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

सर्गः ४२ · ३४ श्लोकाःSarga 42 · 34 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ २ · ४२ · १ ॥
यावत् तु निर्यतः तस्य रजो रूपम् अदृश्यत । एव इक्ष्वाकु वरः तावत् सम्जहार आत्म चक्षुषी ॥

yāvat tu niryataḥ tasya rajo rūpam adṛśyata ।
na eva ikṣvāku varaḥ tāvat samjahāra ātma cakṣuṣī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · २ ॥
यावद् राजा प्रियम् पुत्रम् पश्यति अत्यन्त धार्मिकम् । तावद् व्यवर्धत इव अस्य धरण्याम् पुत्र दर्शने ॥

yāvad rājā priyam putram paśyati atyanta dhārmikam ।
tāvad vyavardhata iva asya dharaṇyām putra darśane ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · ३ ॥
पश्यति रजो अपि अस्य यदा रामस्य भूमिपः । तदा आर्तः विषण्णः पपात धरणी तले ॥

na paśyati rajo api asya yadā rāmasya bhūmipaḥ ।
tadā ārtaḥ ca viṣaṇṇaḥ ca papāta dharaṇī tale ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · ४ ॥
तस्य दक्षिणम् अन्वगात् कौसल्या बाहुम् अन्गना । वामम् अस्य अन्वगात् पार्श्वम् कैकेयी भरत प्रिया ॥

tasya dakṣiṇam anvagāt kausalyā bāhum anganā ।
vāmam ca asya anvagāt pārśvam kaikeyī bharata priyā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · ५ ॥
ताम् नयेन सम्पन्नो धर्मेण निवयेन च । उवाच राजा कैकेयीम् समीक्ष्य व्यथित इन्द्रियः ॥

tām nayena ca sampanno dharmeṇa nivayena ca ।
uvāca rājā kaikeyīm samīkṣya vyathita indriyaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · ६ ॥
कैकेयि मा मम अन्गानि स्प्राक्षीस् त्वम् दुष्ट चारिणी । हि त्वाम् द्रष्टुम् इच्चामि भार्या बान्धवी ॥

kaikeyi mā mama angāni sprākṣīs tvam duṣṭa cāriṇī ।
na hi tvām draṣṭum iccāmi na bhāryā na ca bāndhavī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · ७ ॥
ये त्वाम् उपजीवन्ति अहम् तेषाम् ते मम । केवल अर्थ पराम् हि त्वाम् त्यक्त धर्माम् त्यजाम्य् अहम् ॥

ye ca tvām upajīvanti na aham teṣām na te mama ।
kevala artha parām hi tvām tyakta dharmām tyajāmy aham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · ८ ॥
अगृह्णाम् यच् ते पाणिम् अग्निम् पर्यणयम् यत् । अनुजानामि तत् सर्वम् अस्मिम्ल् लोके परत्र च ॥

agṛhṇām yac ca te pāṇim agnim paryaṇayam ca yat ।
anujānāmi tat sarvam asmiml loke paratra ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · ९ ॥
भरतः चेत् प्रतीतः स्यात् राज्यम् प्राप्य इदम् अव्ययम् । यन् मे दद्यात् पित्र् अर्थम् मा मा तत् दत्तम् आगमत् ॥

bharataḥ cet pratītaḥ syāt rājyam prāpya idam avyayam ।
yan me sa dadyāt pitr artham mā mā tat dattam āgamat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · १० ॥
अथ रेणु समुध्वस्तम् तम् उत्थाप्य नर अधिपम् । न्यवर्तत तदा देवी कौसल्या शोक कर्शिता ॥

atha reṇu samudhvastam tam utthāpya nara adhipam ।
nyavartata tadā devī kausalyā śoka karśitā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · ११ ॥
हत्वा इव ब्राह्मणम् कामात् स्पृष्ट्वा अग्निम् इव पाणिना । अन्वतप्यत धर्म आत्मा पुत्रम् सम्चिन्त्य तापसम् ॥

hatvā iva brāhmaṇam kāmāt spṛṣṭvā agnim iva pāṇinā ।
anvatapyata dharma ātmā putram samcintya tāpasam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · १२ ॥
निवृत्य एव निवृत्य एव सीदतः रथ वर्त्मसु । राज्ञो अतिबभौ रूपम् ग्रस्तस्य अम्शुमतः यथा ॥

nivṛtya eva nivṛtya eva sīdataḥ ratha vartmasu ।
rājño na atibabhau rūpam grastasya amśumataḥ yathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · १३ ॥
विललाप दुह्ख आर्तः प्रियम् पुत्रम् अनुस्मरन् । नगर अन्तम् अनुप्राप्तम् बुद्ध्वा पुत्रम् अथ अब्रवीत् ॥

vilalāpa ca duhkha ārtaḥ priyam putram anusmaran ।
nagara antam anuprāptam buddhvā putram atha abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · १४ ॥
वाहनानाम् मुख्यानाम् वहताम् तम् मम आत्मजम् । पदानि पथि दृश्यन्ते महात्मा दृश्यते ॥

vāhanānām ca mukhyānām vahatām tam mama ātmajam ।
padāni pathi dṛśyante sa mahātmā na dṛśyate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · १५ ॥
नूनम् क्वचित् एव अद्य वृक्ष मूलम् उपाश्रितः । काष्ठम् वा यदि वा अश्मानम् उपधाय शयिष्यते ॥

sa nūnam kvacit eva adya vṛkṣa mūlam upāśritaḥ ।
kāṣṭham vā yadi vā aśmānam upadhāya śayiṣyate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · १६ ॥
उत्थास्यति मेदिन्याः कृपणः पाम्शु गुण्ठितः । विनिह्श्वसन् प्रस्रवणात् करेणूनाम् इव ऋषभः ॥

utthāsyati ca medinyāḥ kṛpaṇaḥ pāmśu guṇṭhitaḥ ।
vinihśvasan prasravaṇāt kareṇūnām iva ṛṣabhaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · १७ ॥
उत्थास्यति मेदिन्याः कृपणः पाम्सुगुण्ठितः । विनिःस्वसन् प्रस्रवणात्क रेणूनामि वर्ष्भः ॥

utthāsyati ca medinyāḥ kṛpaṇaḥ pāmsuguṇṭhitaḥ ।
viniḥsvasan prasravaṇātka reṇūnāmi varṣbhaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · १८ ॥
द्रक्ष्यन्ति नूनम् पुरुषा दीघ बाहुम् वने चराः । रामम् उत्थाय गच्चन्तम् लोक नाथम् अनाथवत् ॥

drakṣyanti nūnam puruṣā dīgha bāhum vane carāḥ ।
rāmam utthāya gaccantam loka nātham anāthavat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · १९ ॥
सकामा भव कैकेयि विधवा राज्यम् आवस । कण्टकाक्रमण क्लान्तावनमद्य गमिष्यति ॥

sakāmā bhava kaikeyi vidhavā rājyam āvasa ।
kaṇṭakākramaṇa klāntāvanamadya gamiṣyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · २० ॥
अनभिज्ञा वनानाम् सा नूनम् भयमुपैष्यति । श्वापदान्र्धितम् श्रुत्वा गमिभीरम् रोमहर्ष्णम् ॥

anabhijñā vanānām sā nūnam bhayamupaiṣyati ।
śvāpadānrdhitam śrutvā gamibhīram romaharṣṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · २१ ॥
सकामा भवकैकेयि विधवा राज्य मावस । हि तम् पुरुष व्याघ्रम् विना जीवितुम् उत्सहे ॥

sakāmā bhavakaikeyi vidhavā rājya māvasa ।
na hi tam puruṣa vyāghram vinā jīvitum utsahe ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · २२ ॥
इति एवम् विलपन् राजा जन ओघेन अभिसम्वृतः । अपस्नातैव अरिष्टम् प्रविवेश पुर उत्तमम् ॥

iti evam vilapan rājā jana oghena abhisamvṛtaḥ ।
apasnātaiva ariṣṭam praviveśa pura uttamam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · २३ ॥
शून्य चत्वर वेश्म अन्ताम् सम्वृत आपण देवताम् । क्लान्त दुर्बल दुह्ख आर्ताम् अत्याकीर्ण महा पथाम् । ताम् अवेक्ष्य पुरीम् सर्वाम् रामम् एव अनुचिन्तयन् । विलपन् प्राविशद् राजा गृहम् सूर्यैव अम्बुदम् ॥

śūnya catvara veśma antām samvṛta āpaṇa devatām ।
klānta durbala duhkha ārtām na atyākīrṇa mahā pathām ।
tām avekṣya purīm sarvām rāmam eva anucintayan ।
vilapan prāviśad rājā gṛham sūryaiva ambudam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · २४ ॥
महा ह्रदम् इव अक्षोभ्यम् सुपर्णेन हृत उरगम् । रामेण रहितम् वेश्म वैदेह्या लक्ष्मणेन च ॥

mahā hradam iva akṣobhyam suparṇena hṛta uragam ।
rāmeṇa rahitam veśma vaidehyā lakṣmaṇena ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · २५ ॥
अथ गद्गदशब्दस्तु विलपन्मनुजाधिपः । उवाच मृदुमन्धार्थम् वचनम् दीन मस्वरम् ॥

atha gadgadaśabdastu vilapanmanujādhipaḥ ।
uvāca mṛdumandhārtham vacanam dīna masvaram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · २६ ॥
कौसल्याया गृहम् शीघ्रम् राम मातुर् नयन्तु माम् । इति ब्रुवन्तम् राजानम् अनयन् द्वार दर्शितः ॥

kausalyāyā gṛham śīghram rāma mātur nayantu mām ।
iti bruvantam rājānam anayan dvāra darśitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · २७ ॥
इति ब्रुवन्तम् राजान मनयन् द्वार्दर्शिनः । कौसल्याया गृहम् तत्र न्यवेश्यत विनीतवत् ॥

iti bruvantam rājāna manayan dvārdarśinaḥ ।
kausalyāyā gṛham tatra nyaveśyata vinītavat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · २८ ॥
ततः तत्र प्रविष्टस्य कौसल्याया निवेशनम् । अधिरुह्य अपि शयनम् बभूव लुलितम् मनः ॥

tataḥ tatra praviṣṭasya kausalyāyā niveśanam ।
adhiruhya api śayanam babhūva lulitam manaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · २९ ॥
पुत्रद्वयविहीनम् स्नुषयापि विवर्जितम् । अपश्यद्भवनम् राजा नष्टचन्ध्रमिवाम्बरम् ॥

putradvayavihīnam ca snuṣayāpi vivarjitam ।
apaśyadbhavanam rājā naṣṭacandhramivāmbaram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · ३० ॥
तच् दृष्ट्वा महा राजो भुजम् उद्यम्य वीर्यवान् । उच्चैः स्वरेण चुक्रोश हा राघव जहासि माम् ॥

tac ca dṛṣṭvā mahā rājo bhujam udyamya vīryavān ।
uccaiḥ svareṇa cukrośa hā rāghava jahāsi mām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · ३१ ॥
सुखिता बत तम् कालम् जीविष्यन्ति नर उत्तमाः । परिष्वजन्तः ये रामम् द्रक्ष्यन्ति पुनर् आगतम् ॥

sukhitā bata tam kālam jīviṣyanti nara uttamāḥ ।
pariṣvajantaḥ ye rāmam drakṣyanti punar āgatam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · ३२ ॥
अथ रात्र्याम् प्रपन्नायाम् कालरात्र्यामिआत्मनः । अर्धरात्रे दशरथह् कौसल्यामिदमब्रवीत् ॥

atha rātryām prapannāyām kālarātryāmiātmanaḥ ।
ardharātre daśarathah kausalyāmidamabravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · ३३ ॥
रामम् मेऽनुगता दृष्टिरद्यापि निवर्तते । त्वाम् पश्यामि कौसल्ये साधु माम् पाणिना स्पृश ॥

rāmam me'nugatā dṛṣṭiradyāpi na nivartate ।
na tvām paśyāmi kausalye sādhu mām pāṇinā spṛśa ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४२ · ३४ ॥
तम् रामम् एव अनुविचिन्तयन्तम् । समीक्ष्य देवी शयने नर इन्द्रम् । उप उपविश्य अधिकम् आर्त रूपाउप । विनिह्श्वसन्ती विललाप कृच्च्रम् ॥

tam rāmam eva anuvicintayantam ।
samīkṣya devī śayane nara indram ।
upa upaviśya adhikam ārta rūpāupa ।
vinihśvasantī vilalāpa kṛccram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.