वाल्मीकि रामायणम् · अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

सर्गः ४० · ५१ श्लोकाःSarga 40 · 51 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ २ · ४० · १ ॥
अथ रामः सीता लक्ष्मणः कृत अन्जलिः । उपसम्गृह्य राजानम् चक्रुर् दीनाः प्रदक्षिणम् ॥

atha rāmaḥ ca sītā ca lakṣmaṇaḥ ca kṛta anjaliḥ ।
upasamgṛhya rājānam cakrur dīnāḥ pradakṣiṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · २ ॥
तम् अपि समनुज्ञाप्य धर्मज्ञः सीतया सह । राघवः शोक सम्मूढो जननीम् अभ्यवादयत् ॥

tam ca api samanujñāpya dharmajñaḥ sītayā saha ।
rāghavaḥ śoka sammūḍho jananīm abhyavādayat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ३ ॥
अन्वक्षम् लक्ष्मणो भ्रातुः कौसल्याम् अभ्यवादयत् । अथ मातुः सुमित्राया जग्राह चरणौ पुनः ॥

anvakṣam lakṣmaṇo bhrātuḥ kausalyām abhyavādayat ।
atha mātuḥ sumitrāyā jagrāha caraṇau punaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ४ ॥
तम् वन्दमानम् रुदती माता सौमित्रिम् अब्रवीत् । हित कामा महा बाहुम् मूर्ध्नि उपाघ्राय लक्ष्मणम् ॥

tam vandamānam rudatī mātā saumitrim abravīt ।
hita kāmā mahā bāhum mūrdhni upāghrāya lakṣmaṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ५ ॥
सृष्टः त्वम् वन वासाय स्वनुरक्तः सुहृज् जने । रामे प्रमादम् मा कार्षीः पुत्र भ्रातरि गच्चति ॥

sṛṣṭaḥ tvam vana vāsāya svanuraktaḥ suhṛj jane ।
rāme pramādam mā kārṣīḥ putra bhrātari gaccati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ६ ॥
व्यसनी वा समृद्धो वा गतिर् एष तव अनघ । एष लोके सताम् धर्मः यज् ज्येष्ठ वशगो भवेत् ॥

vyasanī vā samṛddho vā gatir eṣa tava anagha ।
eṣa loke satām dharmaḥ yaj jyeṣṭha vaśago bhavet ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ७ ॥
इदम् हि वृत्तम् उचितम् कुलस्य अस्य सनातनम् । दानम् दीक्षा यज्ञेषु तनु त्यागो मृधेषु च ॥

idam hi vṛttam ucitam kulasya asya sanātanam ।
dānam dīkṣā ca yajñeṣu tanu tyāgo mṛdheṣu ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ८ ॥
लक्स्मणम् त्वेवम्क्त्वा सा सम्सिद्धम् प्रियराघवम् । सुमित्रा गच्छ गच्छेति पुनः पुनरुवाच तम् ॥

laksmaṇam tvevamktvā sā samsiddham priyarāghavam ।
sumitrā gaccha gaccheti punaḥ punaruvāca tam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ९ ॥
रामम् दशरथम् विद्धि माम् विद्धि जनक आत्मजाम् । अयोध्याम् अटवीम् विद्धि गच्च तात यथा सुखम् ॥

rāmam daśaratham viddhi mām viddhi janaka ātmajām ।
ayodhyām aṭavīm viddhi gacca tāta yathā sukham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · १० ॥
ततः सुमन्त्रः काकुत्स्थम् प्रान्जलिर् वाक्यम् अब्रवीत् । विनीतः विनयज्ञः मातलिर् वासवम् यथा ॥

tataḥ sumantraḥ kākutstham prānjalir vākyam abravīt ।
vinītaḥ vinayajñaḥ ca mātalir vāsavam yathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ११ ॥
रथम् आरोह भद्रम् ते राज पुत्र महा यशः । क्षिप्रम् त्वाम् प्रापयिष्यामि यत्र माम् राम वक्ष्यसि ॥

ratham āroha bhadram te rāja putra mahā yaśaḥ ।
kṣipram tvām prāpayiṣyāmi yatra mām rāma vakṣyasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · १२ ॥
चतुर् दश हि वर्षाणि वस्तव्यानि वने त्वया । तानि उपक्रमितव्यानि यानि देव्या असि चोदितः ॥

catur daśa hi varṣāṇi vastavyāni vane tvayā ।
tāni upakramitavyāni yāni devyā asi coditaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · १३ ॥
तम् रथम् सूर्य सम्काशम् सीता हृष्टेन चेतसा । आरुरोह वर आरोहा कृत्वा अलम्कारम् आत्मनः ॥

tam ratham sūrya samkāśam sītā hṛṣṭena cetasā ।
āruroha vara ārohā kṛtvā alamkāram ātmanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · १४ ॥
तथैव आयुध जातानि भ्रातृभ्याम् कवचानि च । रथ उपस्थे प्रतिन्यस्य सचर्म कठिनम् तत् ॥

tathaiva āyudha jātāni bhrātṛbhyām kavacāni ca ।
ratha upasthe pratinyasya sacarma kaṭhinam ca tat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · १५ ॥
वनवासम् हि सम्ख्यय वासाम्स्याभरणानि च । भर्तारमनुगच्छन्त्यै सीतायै श्वशुरो ददौ ॥

vanavāsam hi samkhyaya vāsāmsyābharaṇāni ca ।
bhartāramanugacchantyai sītāyai śvaśuro dadau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · १६ ॥
तथैवायुधजालानि भ्रातृभ्याम् कवचानि च । रथोपस्थे प्रतिन्यस्य सचर्म कठिनम् तत् ॥

tathaivāyudhajālāni bhrātṛbhyām kavacāni ca ।
rathopasthe pratinyasya sacarma kaṭhinam ca tat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · १७ ॥
सीता तृतीयान् आरूढान् दृष्ट्वा धृष्टम् अचोदयत् । सुमन्त्रः सम्मतान् अश्वान् वायु वेग समान् जवे ॥

sītā tṛtīyān ārūḍhān dṛṣṭvā dhṛṣṭam acodayat ।
sumantraḥ sammatān aśvān vāyu vega samān jave ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · १८ ॥
प्रयाते तु महा अरण्यम् चिर रात्राय राघवे । बभूव नगरे मूर्च्चा बल मूर्च्चा जनस्य च ॥

prayāte tu mahā araṇyam cira rātrāya rāghave ।
babhūva nagare mūrccā bala mūrccā janasya ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · १९ ॥
तत् समाकुल सम्भ्रान्तम् मत्त सम्कुपित द्विपम् । हय शिन्जित निर्घोषम् पुरम् आसीन् महा स्वनम् ॥

tat samākula sambhrāntam matta samkupita dvipam ।
haya śinjita nirghoṣam puram āsīn mahā svanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · २० ॥
ततः सबाल वृद्धा सा पुरी परम पीडिता । रामम् एव अभिदुद्राव घर्म आर्तः सलिलम् यथा ॥

tataḥ sabāla vṛddhā sā purī parama pīḍitā ।
rāmam eva abhidudrāva gharma ārtaḥ salilam yathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · २१ ॥
पार्श्वतः पृष्ठतः अपि लम्बमानाः तत् उन्मुखाः । बाष्प पूर्ण मुखाः सर्वे तम् ऊचुर् भृश दुह्खिताः ॥

pārśvataḥ pṛṣṭhataḥ ca api lambamānāḥ tat unmukhāḥ ।
bāṣpa pūrṇa mukhāḥ sarve tam ūcur bhṛśa duhkhitāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · २२ ॥
सम्यच्च वाजिनाम् रश्मीन् सूत याहि शनैः शनैः । मुखम् द्रक्ष्यामि रामस्य दुर्दर्शम् नो भविष्यति ॥

samyacca vājinām raśmīn sūta yāhi śanaiḥ śanaiḥ ।
mukham drakṣyāmi rāmasya durdarśam no bhaviṣyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · २३ ॥
आयसम् हृदयम् नूनम् राम मातुर् असम्शयम् । यद् देव गर्भ प्रतिमे वनम् याति भिद्यते ॥

āyasam hṛdayam nūnam rāma mātur asamśayam ।
yad deva garbha pratime vanam yāti na bhidyate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · २४ ॥
कृत कृत्या हि वैदेही चाया इव अनुगता पतिम् । जहाति रता धर्मे मेरुम् अर्क प्रभा यथा ॥

kṛta kṛtyā hi vaidehī cāyā iva anugatā patim ।
na jahāti ratā dharme merum arka prabhā yathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · २५ ॥
अहो लक्ष्मण सिद्ध अर्थः सतताम् प्रिय वादिनम् । भ्रातरम् देव सम्काशम् यः त्वम् परिचरिष्यसि ॥

aho lakṣmaṇa siddha arthaḥ satatām priya vādinam ।
bhrātaram deva samkāśam yaḥ tvam paricariṣyasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · २६ ॥
महति एषा हि ते सिद्धिर् एष अभ्युदयो महान् । एष स्वर्गस्य मार्गः यद् एनम् अनुगच्चसि ॥

mahati eṣā hi te siddhir eṣa ca abhyudayo mahān ।
eṣa svargasya mārgaḥ ca yad enam anugaccasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · २७ ॥
एवम् वदन्तः ते सोढुम् शेकुर् बाष्पम् आगतम् । अथ राजा वृतः स्त्रीभिर् दीनाभिर् दीन चेतनः ॥

evam vadantaḥ te soḍhum na śekur bāṣpam āgatam ।
atha rājā vṛtaḥ strībhir dīnābhir dīna cetanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · २८ ॥
अथ राजा वृतः स्त्रीभिर्दीनाभिर्दीनचेतनः । निर्जगाम प्रियम् पुत्रम् द्रक्ष्यामि इति ब्रुवन् गृहात् ॥

atha rājā vṛtaḥ strībhirdīnābhirdīnacetanaḥ ।
nirjagāma priyam putram drakṣyāmi iti bruvan gṛhāt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · २९ ॥
शुश्रुवे अग्रतः स्त्रीनाम् रुदन्तीनाम् महा स्वनः । यथा नादः करेणूनाम् बद्धे महति कुन्जरे ॥

śuśruve ca agrataḥ strīnām rudantīnām mahā svanaḥ ।
yathā nādaḥ kareṇūnām baddhe mahati kunjare ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ३० ॥
पिता राजा काकुत्स्थः श्रीमान् सन्नः तदा बभौ । परिपूर्णः शशी काले ग्रहेण उपप्लुतः यथा ॥

pitā ca rājā kākutsthaḥ śrīmān sannaḥ tadā babhau ।
paripūrṇaḥ śaśī kāle graheṇa upaplutaḥ yathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ३१ ॥
श्रीमानचिन्त्यात्मा रामो दशरथात्मजः । सूतम् सम्चोदयामास त्वरितम् वाह्यतामिति ॥

sa ca śrīmānacintyātmā rāmo daśarathātmajaḥ ।
sūtam samcodayāmāsa tvaritam vāhyatāmiti ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ३२ ॥
रामो याहीति सूतम् तम् तिष्ठेति जनस्तदा । उभयम् नाशकत्सूतः कर्तुमध्वनि चोदितः ॥

rāmo yāhīti sūtam tam tiṣṭheti sa janastadā ।
ubhayam nāśakatsūtaḥ kartumadhvani coditaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ३३ ॥
निर्गच्छति महाबाहौ रामे पौरजनाश्रुभिः । पतितैरभ्यवहितम् प्रशशाम महीरजः ॥

nirgacchati mahābāhau rāme paurajanāśrubhiḥ ।
patitairabhyavahitam praśaśāma mahīrajaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ३४ ॥
रुदिताश्रुपरिद्यूनम् हाहाकृतमचेतनम् । प्रयाणे राघवस्यासीत्पुरम् परमपीडितम् ॥

ruditāśruparidyūnam hāhākṛtamacetanam ।
prayāṇe rāghavasyāsītpuram paramapīḍitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ३५ ॥
सुस्राव नयनैः स्त्रीणामस्रमायाससम्भवम् । मीनसम्क्षोभचलितैः सलिलम् पङ्कजैरिव ॥

susrāva nayanaiḥ strīṇāmasramāyāsasambhavam ।
mīnasamkṣobhacalitaiḥ salilam paṅkajairiva ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ३६ ॥
दृष्ट्वा तु नृपतिः श्रीमानेकचित्तगतम् पुरम् । निपपातैव दुःखेन हतमूल इव द्रुमः ॥

dṛṣṭvā tu nṛpatiḥ śrīmānekacittagatam puram ।
nipapātaiva duḥkhena hatamūla iva drumaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ३७ ॥
ततओ हल हला शब्दो जज्ञे रामस्य पृष्ठतः । नराणाम् प्रेक्ष्य राजानम् सीदन्तम् भृश दुह्खितम् ॥

tatao hala halā śabdo jajñe rāmasya pṛṣṭhataḥ ।
narāṇām prekṣya rājānam sīdantam bhṛśa duhkhitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ३८ ॥
हा राम इति जनाः केचित् राम माता इति अपरे । अन्तः पुरम् समृद्धम् क्रोशन्तम् पर्यदेवयन् ॥

hā rāma iti janāḥ kecit rāma mātā iti ca apare ।
antaḥ puram samṛddham ca krośantam paryadevayan ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ३९ ॥
अन्वीक्षमाणो रामः तु विषण्णम् भ्रान्त चेतसम् । राजानम् मातरम् चैव ददर्श अनुगतौ पथि ॥

anvīkṣamāṇo rāmaḥ tu viṣaṇṇam bhrānta cetasam ।
rājānam mātaram caiva dadarśa anugatau pathi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ४० ॥
बद्ध इव पाशेन किशोरो मातरम् यथा । धर्मपाशेन सम्क्षिप्तः प्रकाशम् नाभुदैक्षत ॥

sa baddha iva pāśena kiśoro mātaram yathā ।
dharmapāśena samkṣiptaḥ prakāśam nābhudaikṣata ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ४१ ॥
पदातिनौ यान अर्हाव् अदुह्ख अर्हौ सुख उचितौ । दृष्ट्वा सम्चोदयाम् आस शीघ्रम् याहि इति सारथिम् ॥

padātinau ca yāna arhāv aduhkha arhau sukha ucitau ।
dṛṣṭvā samcodayām āsa śīghram yāhi iti sārathim ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ४२ ॥
हि तत् पुरुष व्याघ्रः दुह्खदम् दर्शनम् पितुः । मातुः सहितुम् शक्तः तोत्र अर्दितैव द्विपः ॥

na hi tat puruṣa vyāghraḥ duhkhadam darśanam pituḥ ।
mātuḥ ca sahitum śaktaḥ totra arditaiva dvipaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ४३ ॥
प्रत्यगारमिवायान्ती वत्सला वत्सकारणात् । बद्धवत्सा यथा धेनू राममाताभ्याधावत ॥

pratyagāramivāyāntī vatsalā vatsakāraṇāt ।
baddhavatsā yathā dhenū rāmamātābhyādhāvata ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ४४ ॥
तथा रुदन्तीम् कौसल्याम् रथम् तम् अनुधावतीम् । क्रोशन्तीम् राम राम इति हा सीते लक्ष्मण इति च ॥

tathā rudantīm kausalyām ratham tam anudhāvatīm ।
krośantīm rāma rāma iti hā sīte lakṣmaṇa iti ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ४५ ॥
रामलक्ष्मणसीतार्थम् स्रवन्तीम् वारि नेत्रजम् । असकृत् प्रैक्षत तदा नृत्यन्तीम् इव मातरम् ॥

rāmalakṣmaṇasītārtham sravantīm vāri netrajam ।
asakṛt praikṣata tadā nṛtyantīm iva mātaram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ४६ ॥
तिष्ठ इति राजा चुक्रोष याहि याहि इति राघवः । सुमन्त्रस्य बभूव आत्मा चक्रयोः इव अन्तरा ॥

tiṣṭha iti rājā cukroṣa yāhi yāhi iti rāghavaḥ ।
sumantrasya babhūva ātmā cakrayoḥ iva ca antarā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ४७ ॥
अश्रौषम् इति राजानम् उपालब्धो अपि वक्ष्यसि । चिरम् दुह्खस्य पापिष्ठम् इति रामः तम् अब्रवीत् ॥

na aśrauṣam iti rājānam upālabdho api vakṣyasi ।
ciram duhkhasya pāpiṣṭham iti rāmaḥ tam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ४८ ॥
रामस्य वचः कुर्वन्न् अनुज्ञाप्य तम् जनम् । व्रजतः अपि हयान् शीघ्रम् चोदयाम् आस सारथिः ॥

rāmasya sa vacaḥ kurvann anujñāpya ca tam janam ।
vrajataḥ api hayān śīghram codayām āsa sārathiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ४९ ॥
न्यवर्तत जनो राज्ञो रामम् कृत्वा प्रदक्षिणम् । मनसा अपि अश्रु वेगैः न्यवर्तत मानुषम् ॥

nyavartata jano rājño rāmam kṛtvā pradakṣiṇam ।
manasā api aśru vegaiḥ ca na nyavartata mānuṣam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ५० ॥
यम् इच्चेत् पुनर् आयान्तम् एनम् दूरम् अनुव्रजेत् । इति अमात्या महा राजम् ऊचुर् दशरथम् वचः ॥

yam iccet punar āyāntam na enam dūram anuvrajet ।
iti amātyā mahā rājam ūcur daśaratham vacaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ४० · ५१ ॥
तेषाम् वचः सर्व गुण उपपन्नम् । प्रस्विन्न गात्रः प्रविषण्ण रूपः । निशम्य राजा कृपणः सभार्यो । व्यवस्थितः तम् सुतम् ईक्षमाणः ॥

teṣām vacaḥ sarva guṇa upapannam ।
prasvinna gātraḥ praviṣaṇṇa rūpaḥ ।
niśamya rājā kṛpaṇaḥ sabhāryo ।
vyavasthitaḥ tam sutam īkṣamāṇaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.