वाल्मीकि रामायणम् · अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

सर्गः ३२ · ४४ श्लोकाःSarga 32 · 44 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ २ · ३२ · १ ॥
ततः शासनम् आज्ञाय भ्रातुः शुभतरम् प्रियम् । गत्वा प्रविवेश आशु सुयज्ञस्य निवेशनम् ॥

tataḥ śāsanam ājñāya bhrātuḥ śubhataram priyam ।
gatvā sa praviveśa āśu suyajñasya niveśanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · २ ॥
तम् विप्रम् अग्नि अगारस्थम् वन्दित्वा लक्ष्मणो अब्रवीत् । सखे अभ्यागच्च पश्य त्वम् वेश्म दुष्कर कारिणः ॥

tam vipram agni agārastham vanditvā lakṣmaṇo abravīt ।
sakhe abhyāgacca paśya tvam veśma duṣkara kāriṇaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ३ ॥
ततः सम्ध्याम् उपास्य आशु गत्वा सौमित्रिणा सह । जुष्टम् तत् प्राविशल् लक्ष्म्या रम्यम् राम निवेशनम् ॥

tataḥ samdhyām upāsya āśu gatvā saumitriṇā saha ।
juṣṭam tat prāviśal lakṣmyā ramyam rāma niveśanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ४ ॥
तम् आगतम् वेदविदम् प्रान्जलिः सीतया सह । सुयज्ञम् अभिचक्राम राघवो अग्निम् इव अर्चितम् ॥

tam āgatam vedavidam prānjaliḥ sītayā saha ।
suyajñam abhicakrāma rāghavo agnim iva arcitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ५ ॥
जात रूपमयैः मुख्यैः अन्गदैः कुण्डलैः शुभैः । सहेम सूत्रैः मणिभिः केयूरैः वलयैः अपि ॥

jāta rūpamayaiḥ mukhyaiḥ angadaiḥ kuṇḍalaiḥ śubhaiḥ ।
sahema sūtraiḥ maṇibhiḥ keyūraiḥ valayaiḥ api ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ६ ॥
अन्यैः रत्नैः बहुभिः काकुत्स्थः प्रत्यपूजयत् । सुयज्ञम् तदा उवाच रामः सीता प्रचोदितः ॥

anyaiḥ ca ratnaiḥ bahubhiḥ kākutsthaḥ pratyapūjayat ।
suyajñam sa tadā uvāca rāmaḥ sītā pracoditaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ७ ॥
हारम् हेम सूत्रम् भार्यायै सौम्य हारय । रशनाम् अधुना सीता दातुम् इच्चति ते सखे ॥

hāram ca hema sūtram ca bhāryāyai saumya hāraya ।
raśanām ca adhunā sītā dātum iccati te sakhe ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ८ ॥
अङ्गदानि विचित्राणि केयूराणि शुभानि च । पर्यन्कम् अग्र्य आस्तरणम् नाना रत्न विभूषितम् ॥

aṅgadāni vicitrāṇi keyūrāṇi śubhāni ca ।
paryankam agrya āstaraṇam nānā ratna vibhūṣitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ९ ॥
पर्यङ्कमग्र्यास्तरणम् नानारत्नविभूषितम् । तम् अपि इच्चति वैदेही प्रतिष्ठापयितुम् त्वयि ॥

paryaṅkamagryāstaraṇam nānāratnavibhūṣitam ।
tam api iccati vaidehī pratiṣṭhāpayitum tvayi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · १० ॥
नागः शत्रुम् जयो नाम मातुलो यम् ददौ मम । तम् ते गज सहस्रेण ददामि द्विज पुम्गव ॥

nāgaḥ śatrum jayo nāma mātulo yam dadau mama ।
tam te gaja sahasreṇa dadāmi dvija pumgava ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ११ ॥
इति उक्तः हि रामेण सुयज्ञः प्रतिगृह्य तत् । राम लक्ष्मण सीतानाम् प्रयुयोज आशिषः शिवाः ॥

iti uktaḥ sa hi rāmeṇa suyajñaḥ pratigṛhya tat ।
rāma lakṣmaṇa sītānām prayuyoja āśiṣaḥ śivāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · १२ ॥
अथ भ्रातरम् अव्यग्रम् प्रियम् रामः प्रियम् वदः । सौमित्रिम् तम् उवाच इदम् ब्रह्मा इव त्रिदश ईश्वरम् ॥

atha bhrātaram avyagram priyam rāmaḥ priyam vadaḥ ।
saumitrim tam uvāca idam brahmā iva tridaśa īśvaram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · १३ ॥
अगस्त्यम् कौशिकम् चैव ताव् उभौ ब्राह्मण उत्तमौ । अर्चय आहूय सौमित्रे रत्नैः सस्यम् इव अम्बुभिः ॥

agastyam kauśikam caiva tāv ubhau brāhmaṇa uttamau ।
arcaya āhūya saumitre ratnaiḥ sasyam iva ambubhiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · १४ ॥
तर्पयस्व महाबाहो गोसहसरैश्च मानद । सुवर्णै रजतैश्चैव मणिभिश्च महाधनैः ॥

tarpayasva mahābāho gosahasaraiśca mānada ।
suvarṇai rajataiścaiva maṇibhiśca mahādhanaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · १५ ॥
कौसल्याम् याअशीर्भिर् भक्तः पर्युपतिष्ठति । आचार्यः तैत्तिरीयाणाम् अभिरूपः वेदवित् ॥

kausalyām ca yāaśīrbhir bhaktaḥ paryupatiṣṭhati ।
ācāryaḥ taittirīyāṇām abhirūpaḥ ca vedavit ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · १६ ॥
तस्य यानम् दासीः सौमित्रे सम्प्रदापय । कौशेयानि वस्त्राणि यावत् तुष्यति द्विजः ॥

tasya yānam ca dāsīḥ ca saumitre sampradāpaya ।
kauśeyāni ca vastrāṇi yāvat tuṣyati sa dvijaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · १७ ॥
सूतः चित्र रथः आर्यः सचिवः सुचिर उषितः । तोषय एनम् महा अर्हैः रत्नैः वस्त्रैः धनैअः तथा ॥

sūtaḥ citra rathaḥ ca āryaḥ sacivaḥ sucira uṣitaḥ ।
toṣaya enam mahā arhaiḥ ca ratnaiḥ vastraiḥ dhanaiaḥ tathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · १८ ॥
पशुकाभिकछ सर्वाभिर्गवाम् दशशतेन च । ये चेमे कथकालापा बहवो दण्डमाणवाः ॥

paśukābhikacha sarvābhirgavām daśaśatena ca ।
ye ceme kathakālāpā bahavo daṇḍamāṇavāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · १९ ॥
नित्यस्वाध्यायशीलत्वान्नान्यत्कुर्वन्ति किम्चन । अलसाः स्वादुकामाश्च महताम् चापि सम्मताः ॥

nityasvādhyāyaśīlatvānnānyatkurvanti kimcana ।
alasāḥ svādukāmāśca mahatām cāpi sammatāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · २० ॥
शालि वाह सहस्रम् द्वे शते भद्रकाम्स् तथा । व्यन्जन अर्थम् सौमित्रे गो सहस्रम् उपाकुरु ॥

śāli vāha sahasram ca dve śate bhadrakāms tathā ।
vyanjana artham ca saumitre go sahasram upākuru ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · २१ ॥
मेखलीनाम् महासघः कौसल्याम् समुपस्थितः । तेषाम् सहस्रम् सौमित्रे प्रत्येकम् सम्प्रदापय ॥

mekhalīnām mahāsaghaḥ kausalyām samupasthitaḥ ।
teṣām sahasram saumitre pratyekam sampradāpaya ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · २२ ॥
अम्बा यथा सा नन्देत्कौसल्या मम दक्षिणाम् । तथा द्विजातीम् स्तान्सर्वान् लक्ष्मणार्च ॥

ambā yathā ca sā nandetkausalyā mama dakṣiṇām ।
tathā dvijātīm stānsarvān lakṣmaṇārca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · २३ ॥
ततः पुरुष व्याघ्रः तत् धनम् लक्ष्मणः स्वयम् । यथा उक्तम् ब्राह्मण इन्द्राणाम् अददात् धनदो यथा ॥

tataḥ sa puruṣa vyāghraḥ tat dhanam lakṣmaṇaḥ svayam ।
yathā uktam brāhmaṇa indrāṇām adadāt dhanado yathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · २४ ॥
अथ अब्रवीद् बाष्प कलाम्स् तिष्ठतः उपजीविनः । सम्प्रदाय बहु द्रव्यम् एकैकस्य उपजीविनः ॥

atha abravīd bāṣpa kalāms tiṣṭhataḥ ca upajīvinaḥ ।
sampradāya bahu dravyam ekaikasya upajīvinaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · २५ ॥
लक्ष्मणस्य यद् वेश्म गृहम् यद् इदम् मम । अशून्यम् कार्यम् एकैकम् यावद् आगमनम् मम ॥

lakṣmaṇasya ca yad veśma gṛham ca yad idam mama ।
aśūnyam kāryam ekaikam yāvad āgamanam mama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · २६ ॥
इति उक्त्वा दुह्खितम् सर्वम् जनम् तम् उपजीविनम् । उवाच इदम् धन ध्यक्षम् धनम् आनीयताम् इति ॥

iti uktvā duhkhitam sarvam janam tam upajīvinam ।
uvāca idam dhana dhyakṣam dhanam ānīyatām iti ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · २७ ॥
ततः अस्य धनम् आजह्रुः सर्वम् एव उपजीविनः । राशिः सुमहाम्स्तत्र दर्शनीयो ह्यदृश्यत ॥

tataḥ asya dhanam ājahruḥ sarvam eva upajīvinaḥ ।
sa rāśiḥ sumahāmstatra darśanīyo hyadṛśyata ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · २८ ॥
ततः पुरुष व्याघ्रः तत् धनम् सह लक्ष्मणः । द्विजेभ्यो बाल वृद्धेभ्यः कृपणेभ्यो अभ्यदापयत् ॥

tataḥ sa puruṣa vyāghraḥ tat dhanam saha lakṣmaṇaḥ ।
dvijebhyo bāla vṛddhebhyaḥ kṛpaṇebhyo abhyadāpayat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · २९ ॥
तत्र आसीत् पिन्गलो गार्ग्यः त्रिजटः नाम वै द्विजः । क्षतवृत्तिर्वने नित्यम् फालकुद्दाललाङ्गली ॥

tatra āsīt pingalo gārgyaḥ trijaṭaḥ nāma vai dvijaḥ ।
kṣatavṛttirvane nityam phālakuddālalāṅgalī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ३० ॥
तम् वृद्धम् तरुणी भार्या बालानादाय दारकान् । अब्रवीद्बाह्मणम् वाक्यम् दारिद्र्येणाभिपीडिता ॥

tam vṛddham taruṇī bhāryā bālānādāya dārakān ।
abravīdbāhmaṇam vākyam dāridryeṇābhipīḍitā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ३१ ॥
अपास्य फालम् कुद्दालम् कुरुष्व वचनम् ममम् । रामम् दर्शय धर्मज्Jनम् यदि किम्चिदवाप्स्यसि ॥

apāsya phālam kuddālam kuruṣva vacanam mamam ।
rāmam darśaya dharmajJnam yadi kimcidavāpsyasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ३२ ॥
भार्यावचनम् श्रुत्वा शाटीमाच्छाद्य दुश्छदाम् । प्रतिष्ठत पन्थानम् यत्र रामनिवेशनम् ॥

sa bhāryāvacanam śrutvā śāṭīmācchādya duśchadām ।
sa pratiṣṭhata panthānam yatra rāmaniveśanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ३३ ॥
भृग्वङ्गिरसमम् दीप्त्या त्रिजटम् जनसम्सदि । पन्चमायाः कक्ष्याया एनम् कश्चित् अवारयत् ॥

bhṛgvaṅgirasamam dīptyā trijaṭam janasamsadi ।
ā pancamāyāḥ kakṣyāyā na enam kaścit avārayat ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ३४ ॥
राज पुत्रम् आसाद्य त्रिजटः वाक्यम् अब्रवीत् । निर्धनो बहु पुत्रः अस्मि राज पुत्र महा यशः । क्षतवृत्तिर्वने नित्यम् प्रत्यवेक्षस्व मामिति ॥

sa rāja putram āsādya trijaṭaḥ vākyam abravīt ।
nirdhano bahu putraḥ asmi rāja putra mahā yaśaḥ ।
kṣatavṛttirvane nityam pratyavekṣasva māmiti ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ३५ ॥
तमुवाच ततो रामः परिहाससमन्वितम् । गवाम् सहस्रमप्येकम् विश्राणितम् मया । परिक्षिपसि दण्डेन यावत्तावदवाप्य्ससि ॥

tamuvāca tato rāmaḥ parihāsasamanvitam ।
gavām sahasramapyekam na ca viśrāṇitam mayā ।
parikṣipasi daṇḍena yāvattāvadavāpysasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ३६ ॥
शाटीम् त्वरितः कट्याम् सम्ब्रान्तः परिवेष्ट्य ताम् । आविद्ध्य दण्डम् चिक्षेप सर्वप्राणेन वेगितः ॥

sa śāṭīm tvaritaḥ kaṭyām sambrāntaḥ pariveṣṭya tām ।
āviddhya daṇḍam cikṣepa sarvaprāṇena vegitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ३७ ॥
तीर्त्वा सरयूपारम् दण्डस्तस्य कराच्च्युतः । गोव्रजे बहुसाहास्रे पपातोक्षणसन्निधौ ॥

sa tīrtvā sarayūpāram daṇḍastasya karāccyutaḥ ।
govraje bahusāhāsre papātokṣaṇasannidhau ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ३८ ॥
तम् परिष्वज्य धर्मात्मा आतस्मात्सरयूतटात् । आनयामास ता गोपैस्त्रिजटायाश्रमम् प्रति ॥

tam pariṣvajya dharmātmā ātasmātsarayūtaṭāt ।
ānayāmāsa tā gopaistrijaṭāyāśramam prati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ३९ ॥
उवाच ततो रामस्तम् गार्ग्यमभिसान्त्वयन् । मन्युर्न खलु कर्तव्यः परिहासो ह्ययम् मम ॥

uvāca ca tato rāmastam gārgyamabhisāntvayan ।
manyurna khalu kartavyaḥ parihāso hyayam mama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ४० ॥
इदम् हि तेजस्तव यद्धुरत्ययम् । तदेव जिज्ञासितु मिच्छता मया । इमम् भवानर्थमभिप्रचोदितो । वृणीष्व किम्चेदपरम् व्यवस्यति ॥

idam hi tejastava yaddhuratyayam ।
tadeva jijñāsitu micchatā mayā ।
imam bhavānarthamabhipracodito ।
vṛṇīṣva kimcedaparam vyavasyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ४१ ॥
ब्रवीमि सत्येन तेऽस्ति यन्त्रणा । धनम् हि यद्यन्मम विप्रकारणात् । भवत्सु सम्यक्र्पतिपादनेन त । न्मयार्जितम् प्रीतियश्स्करम् भवेत् ॥

bravīmi satyena na te'sti yantraṇā ।
dhanam hi yadyanmama viprakāraṇāt ।
bhavatsu samyakrpatipādanena ta ।
nmayārjitam prītiyaśskaram bhavet ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ४२ ॥
तत स्सभार्य स्त्रिजटो महामुनि । र्गवामनीकम् प्रतिगृह्य मोदितः । यशोबलप्रीतिसुखोपबृम्हणी । स्तदाशिषः प्रत्यवदन्महात्मनः ॥

tata ssabhārya strijaṭo mahāmuni ।
rgavāmanīkam pratigṛhya moditaḥ ।
yaśobalaprītisukhopabṛmhaṇī ।
stadāśiṣaḥ pratyavadanmahātmanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ४३ ॥
चापि रामः प्रतिपूर्णमानसो । महद्धनम् धर्मबलैरुपार्जितम् । नियोजयामास सुहृज्जनेऽचिरा । द्यथार्हसम्मानवचःप्रचोदितः ॥

sa cāpi rāmaḥ pratipūrṇamānaso ।
mahaddhanam dharmabalairupārjitam ।
niyojayāmāsa suhṛjjane'cirā ।
dyathārhasammānavacaḥpracoditaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · ३२ · ४४ ॥
द्विजः सुहृद्भृत्यजनोऽथवा तदा । दरिद्रभिक्षाचरणश्च योऽभवत् । तत्र कश्चिन्न बभूव तर्पितो । यथार्ह सम्मानन दान सम्ब्रमैः ॥

dvijaḥ suhṛdbhṛtyajano'thavā tadā ।
daridrabhikṣācaraṇaśca yo'bhavat ।
na tatra kaścinna babhūva tarpito ।
yathārha sammānana dāna sambramaiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.