वाल्मीकि रामायणम् · अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

सर्गः २४ · ३७ श्लोकाःSarga 24 · 37 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ २ · २४ · १ ॥
तम् समीक्ष्य तु अवहितम् पितुर् निर्देश पालने । कौसल्या बाष्प सम्रुद्धा वचो धर्मिष्ठम् अब्रवीत् ॥

tam samīkṣya tu avahitam pitur nirdeśa pālane ।
kausalyā bāṣpa samruddhā vaco dharmiṣṭham abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · २ ॥
अदृष्ट दुह्खो धर्मात्मा सर्व भूत प्रियम् वदः । मयि जातः दशरथात् कथम् उन्चेन वर्तयेत् ॥

adṛṣṭa duhkho dharmātmā sarva bhūta priyam vadaḥ ।
mayi jātaḥ daśarathāt katham uncena vartayet ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · ३ ॥
यस्य भृत्याः च दासाः च मृष्टानि अन्नानि भुन्जते । कथम् स भोक्ष्यते नाथो वने मूल फलानि अयम् ॥

yasya bhṛtyāḥ ca dāsāḥ ca mṛṣṭāni annāni bhunjate ।
katham sa bhokṣyate nātho vane mūla phalāni ayam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · ४ ॥
क एतत् श्रद्दधेत् श्रुत्वा कस्य वा न भवेद् भयम् । गुणवान् दयितः राज्ञो राघवो यद् विवास्यते ॥

ka etat śraddadhet śrutvā kasya vā na bhaved bhayam ।
guṇavān dayitaḥ rājño rāghavo yad vivāsyate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · ५ ॥
नूनम् तु बलवान् लोके कृतान्तः सर्वमादिशन् । लोके रामाभिरामस्त्वम् वनम् यत्र गमिष्यसि ॥

nūnam tu balavān loke kṛtāntaḥ sarvamādiśan ।
loke rāmābhirāmastvam vanam yatra gamiṣyasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · ६ ॥
अयम् तु मामात्मभवस्तवादर्शनमारुतः । विलापदुःखसमिधो रुदिताश्रुहुताहुतिः ॥

ayam tu māmātmabhavastavādarśanamārutaḥ ।
vilāpaduḥkhasamidho ruditāśruhutāhutiḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · ७ ॥
चिन्ताबाष्पमहाधूस्तवागमनचिन्तजः । कर्शयित्वा भृशम् पुत्र निश्वासायाससम्भवः ॥

cintābāṣpamahādhūstavāgamanacintajaḥ ।
karśayitvā bhṛśam putra niśvāsāyāsasambhavaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · ८ ॥
त्वया विहीनाम् इह माम् शोक अग्निर् अतुलो महान् । प्रधक्ष्यति यथा कक्षम् चित्र भानुर् हिम अत्यये ॥

tvayā vihīnām iha mām śoka agnir atulo mahān ।
pradhakṣyati yathā kakṣam citra bhānur hima atyaye ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · ९ ॥
कथम् हि धेनुः स्वम् वत्सम् गच्चन्तम् न अनुगच्चति । अहम् त्वा अनुगमिष्यामि यत्र पुत्र गमिष्यसि ॥

katham hi dhenuḥ svam vatsam gaccantam na anugaccati ।
aham tvā anugamiṣyāmi yatra putra gamiṣyasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · १० ॥
तथा निगदितम् मात्रा तत् वाक्यम् पुरुष Rषभः । श्रुत्वा रामः अब्रवीद् वाक्यम् मातरम् भृश दुह्खिताम् । कैकेय्या वन्चितः राजा मयि च अरण्यम् आश्रिते । भवत्या च परित्यक्तः न नूनम् वर्तयिष्यति ॥

tathā nigaditam mātrā tat vākyam puruṣa Rṣabhaḥ ।
śrutvā rāmaḥ abravīd vākyam mātaram bhṛśa duhkhitām ।
kaikeyyā vancitaḥ rājā mayi ca araṇyam āśrite ।
bhavatyā ca parityaktaḥ na nūnam vartayiṣyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · ११ ॥
भर्तुः किल परित्यागो नृशम्सः केवलम् स्त्रियाः । स भवत्या न कर्तव्यो मनसा अपि विगर्हितः ॥

bhartuḥ kila parityāgo nṛśamsaḥ kevalam striyāḥ ।
sa bhavatyā na kartavyo manasā api vigarhitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · १२ ॥
यावज् जीवति काकुत्स्थः पिता मे जगती पतिः । शुश्रूषा क्रियताम् तावत् स हि धर्मः सनातनः ॥

yāvaj jīvati kākutsthaḥ pitā me jagatī patiḥ ।
śuśrūṣā kriyatām tāvat sa hi dharmaḥ sanātanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · १३ ॥
एवम् उक्ता तु रामेण कौसल्या शुभ दर्शना । तथा इति उवाच सुप्रीता रामम् अक्लिष्ट कारिणम् ॥

evam uktā tu rāmeṇa kausalyā śubha darśanā ।
tathā iti uvāca suprītā rāmam akliṣṭa kāriṇam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · १४ ॥
एवम् उक्तः तु वचनम् रामः धर्मभ्Rताम् वरः । भूयः ताम् अब्रवीद् वाक्यम् मातरम् भृश दुह्खिताम् ॥

evam uktaḥ tu vacanam rāmaḥ dharmabhRtām varaḥ ।
bhūyaḥ tām abravīd vākyam mātaram bhṛśa duhkhitām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · १५ ॥
मया चैव भवत्या च कर्तव्यम् वचनम् पितुः । राजा भर्ता गुरुः श्रेष्ठः सर्वेषाम् ईश्वरः प्रभुः ॥

mayā caiva bhavatyā ca kartavyam vacanam pituḥ ।
rājā bhartā guruḥ śreṣṭhaḥ sarveṣām īśvaraḥ prabhuḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · १६ ॥
इमानि तु महा अरण्ये विह्Rत्य नव पन्च च । वर्षाणि परम प्रीतः स्थास्यामि वचने तव ॥

imāni tu mahā araṇye vihRtya nava panca ca ।
varṣāṇi parama prītaḥ sthāsyāmi vacane tava ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · १७ ॥
एवम् उक्ता प्रियम् पुत्रम् बाष्प पूर्ण आनना तदा । उवाच परम आर्ता तु कौसल्या पुत्र वत्सला ॥

evam uktā priyam putram bāṣpa pūrṇa ānanā tadā ।
uvāca parama ārtā tu kausalyā putra vatsalā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · १८ ॥
आसाम् राम सपत्नीनाम् वस्तुम् मध्ये न मे क्षमम् । नय माम् अपि काकुत्स्थ वनम् वन्यम् म्Rगीम् यथा ॥

āsām rāma sapatnīnām vastum madhye na me kṣamam ।
naya mām api kākutstha vanam vanyam mRgīm yathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · १९ ॥
यदि ते गमने बुद्धिः कृता पितुर् अपेक्षया । ताम् तथा रुदतीम् रामः रुदन् वचनम् अब्रवीत् ॥

yadi te gamane buddhiḥ kṛtā pitur apekṣayā ।
tām tathā rudatīm rāmaḥ rudan vacanam abravīt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · २० ॥
जीवन्त्या हि स्त्रिया भर्ता दैवतम् प्रभुर् एव च । भवत्या मम चैव अद्य राजा प्रभवति प्रभुः । भरतः च अपि धर्मात्मा सर्व भूत प्रियम् वदः ॥

jīvantyā hi striyā bhartā daivatam prabhur eva ca ।
bhavatyā mama caiva adya rājā prabhavati prabhuḥ ।
bharataḥ ca api dharmātmā sarva bhūta priyam vadaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · २१ ॥
भवतीम् अनुवर्तेत स हि धर्म रतः सदा । यथा मयि तु निष्क्रान्ते पुत्र शोकेन पार्थिवः ॥

bhavatīm anuvarteta sa hi dharma rataḥ sadā ।
yathā mayi tu niṣkrānte putra śokena pārthivaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · २२ ॥
यथा मयि तु निष्क्रान्ते पुत्रशोकेन पार्थिवः ॥

yathā mayi tu niṣkrānte putraśokena pārthivaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · २३ ॥
श्रमम् न अवाप्नुयात् किम्चित् अप्रमत्ता तथा कुरु । दारुणश्चाप्ययम् शोको यथैनम् न विनाशयेत् ॥

śramam na avāpnuyāt kimcit apramattā tathā kuru ।
dāruṇaścāpyayam śoko yathainam na vināśayet ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · २४ ॥
राज्ञो वृद्धस्य सततम् हितम् चर समाहिता । व्रत उपवास निरता या नारी परम उत्तमा ॥

rājño vṛddhasya satatam hitam cara samāhitā ।
vrata upavāsa niratā yā nārī parama uttamā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · २५ ॥
भर्तारम् न अनुवर्तेत सा च पाप गतिर् भवेत् । भर्तुः शुश्रूषया नारी लभते स्वर्गमु त्तमम् ॥

bhartāram na anuvarteta sā ca pāpa gatir bhavet ।
bhartuḥ śuśrūṣayā nārī labhate svargamu ttamam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · २६ ॥
अपि या निर्नमस्कारा निवृत्ता देवपूजनात् । शुश्रूषम् एव कुर्वीत भर्तुः प्रिय हिते रता ॥

api yā nirnamaskārā nivṛttā devapūjanāt ।
śuśrūṣam eva kurvīta bhartuḥ priya hite ratā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · २७ ॥
एष धर्मः पुरा द्Rष्टः लोके वेदे श्रुतः स्म्Rतः । अग्निकार्येषु च सदा सुमनोभिश्च देवताः ॥

eṣa dharmaḥ purā dRṣṭaḥ loke vede śrutaḥ smRtaḥ ।
agnikāryeṣu ca sadā sumanobhiśca devatāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · २८ ॥
पूज्याः ते मत् क्Rते देवि ब्राह्मणाः चैव सुव्रताः । एवम् कालम् प्रतीक्षस्व मम आगमन कान्क्षिणी ॥

pūjyāḥ te mat kRte devi brāhmaṇāḥ caiva suvratāḥ ।
evam kālam pratīkṣasva mama āgamana kānkṣiṇī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · २९ ॥
प्राप्स्यसे परमम् कामम् मयि प्रत्यागते सति । प्राप्स्यसे परमम् कामम् मयि प्रत्यागते सति ॥

prāpsyase paramam kāmam mayi pratyāgate sati ।
prāpsyase paramam kāmam mayi pratyāgate sati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · ३० ॥
यदि धर्मभ्Rताम् श्रेष्ठो धारयिष्यति जीवितम् । एवम् उक्ता तु रामेण बाष्प पर्याकुल ईक्षणा ॥

yadi dharmabhRtām śreṣṭho dhārayiṣyati jīvitam ।
evam uktā tu rāmeṇa bāṣpa paryākula īkṣaṇā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · ३१ ॥
कौसल्या पुत्र शोक आर्ता रामम् वचनम् अब्रवीत् । गमने सुकृताम् बुद्धिम् न ते शक्नोमि पुत्रक ॥

kausalyā putra śoka ārtā rāmam vacanam abravīt ।
gamane sukṛtām buddhim na te śaknomi putraka ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · ३२ ॥
विनिवर्तयितुम् वीर नूनम् कालो दुरत्ययः । गच्च पुत्र त्वम् एक अग्रः भद्रम् ते अस्तु सदा विभो ॥

vinivartayitum vīra nūnam kālo duratyayaḥ ।
gacca putra tvam eka agraḥ bhadram te astu sadā vibho ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · ३३ ॥
पुनस्त्वयि निवृत्ते तु भविष्यामि गतक्लमा । प्रत्यागते महाभागे कृतार्थे चरितव्रते ॥

punastvayi nivṛtte tu bhaviṣyāmi gataklamā ।
pratyāgate mahābhāge kṛtārthe caritavrate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · ३४ ॥
पितुरानृण्यताम् प्राप्तेत्वयि लप्स्ये परम् सुखम् । कृतान्तस्य गतिः पुत्र दुर्विभाव्या सदा भुवि ॥

piturānṛṇyatām prāptetvayi lapsye param sukham ।
kṛtāntasya gatiḥ putra durvibhāvyā sadā bhuvi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · ३५ ॥
यस्त्वा सम्चोदयति मे वच आच्चिद्य राघव । गच्छेदानीम् महाबाहो क्षेमेण पुनरागतः ॥

yastvā samcodayati me vaca āccidya rāghava ।
gacchedānīm mahābāho kṣemeṇa punarāgataḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · ३६ ॥
नन्दयिष्यसि माम् पुत्रः साम्ना वाक्येन चारुणा । अपीदानीम् स कालः स्स्याद्वनात्प्रत्यागतम् पुनः ॥

nandayiṣyasi mām putraḥ sāmnā vākyena cāruṇā ।
apīdānīm sa kālaḥ ssyādvanātpratyāgatam punaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २४ · ३७ ॥
यत्त्वाम् पुत्रकः पश्येयम् जटावल्कधारिणम् । तथा हि रामम् वन वास निश्चितम् । ददर्श देवी परमेण चेतसा । उवाच रामम् शुभ लक्षणम् वचो । बभूव च स्वस्त्ययन अभिकान्क्षिणी ॥

yattvām putrakaḥ paśyeyam jaṭāvalkadhāriṇam ।
tathā hi rāmam vana vāsa niścitam ।
dadarśa devī parameṇa cetasā ।
uvāca rāmam śubha lakṣaṇam vaco ।
babhūva ca svastyayana abhikānkṣiṇī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.