वाल्मीकि रामायणम् · अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

सर्गः २३ · ४१ श्लोकाःSarga 23 · 41 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ २ · २३ · १ ॥
इति ब्रुवति रामे तु लक्ष्मणो अधः शिरा मुहुः । श्रुत्वा मध्यम् जगाम इव मनसा दुह्ख हर्षयोह् ॥

iti bruvati rāme tu lakṣmaṇo adhaḥ śirā muhuḥ ।
śrutvā madhyam jagāma iva manasā duhkha harṣayoh ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · २ ॥
तदा तु बद्ध्वा भ्रुकुटीम् भ्रुवोर् मध्ये नर ऋषभ । निशश्वास महा सर्पो बिलस्यैव रोषितः ॥

tadā tu baddhvā bhrukuṭīm bhruvor madhye nara ṛṣabha ।
niśaśvāsa mahā sarpo bilasyaiva roṣitaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · ३ ॥
तस्य दुष्प्रतिवीक्ष्यम् तत् भ्रुकुटी सहितम् तदा । बभौ क्रुद्धस्य सिम्हस्य मुखस्य सदृशम् मुखम् ॥

tasya duṣprativīkṣyam tat bhrukuṭī sahitam tadā ।
babhau kruddhasya simhasya mukhasya sadṛśam mukham ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · ४ ॥
अग्रहः तम् विधुन्वम्स् तु हस्ती हस्तम् इवात्मनः । तिर्यग् ऊर्ध्वम् शरीरे पातयित्वा शिरः धराम् ॥

agrahaḥ tam vidhunvams tu hastī hastam ivātmanaḥ ।
tiryag ūrdhvam śarīre ca pātayitvā śiraḥ dharām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · ५ ॥
अग्र अक्ष्णा वीक्षमाणः तु तिर्यग् भ्रातरम् अब्रवीत् । अस्थाने सम्भ्रमः यस्य जातः वै सुमहान् अयम् ॥

agra akṣṇā vīkṣamāṇaḥ tu tiryag bhrātaram abravīt ।
asthāne sambhramaḥ yasya jātaḥ vai sumahān ayam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · ६ ॥
धर्म दोष प्रसन्गेन लोकस्य अनतिशन्कया । कथम् हि एतत् असम्भ्रान्तः त्वद् विधो वक्तुम् अर्हति ॥

dharma doṣa prasangena lokasya anatiśankayā ।
katham hi etat asambhrāntaḥ tvad vidho vaktum arhati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · ७ ॥
यथा दैवम् अशौण्डीरम् शौण्डीरः क्षत्रिय ऋषभः । किम् नाम कृपणम् दैवम् अशक्तम् अभिशम्सति । पापयोस् तु कथम् नाम तयोह् शन्का विद्यते ॥

yathā daivam aśauṇḍīram śauṇḍīraḥ kṣatriya ṛṣabhaḥ ।
kim nāma kṛpaṇam daivam aśaktam abhiśamsati ।
pāpayos tu katham nāma tayoh śankā na vidyate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · ८ ॥
सन्ति धर्म उपधाः श्लक्ष्णा धर्मात्मन् किम् बुध्यसे ॥

santi dharma upadhāḥ ślakṣṇā dharmātman kim na budhyase ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · ९ ॥
तयोस्सुचरितम् स्वार्थम् शाठ्यात् परिजिहीर्षतोः । यदि नैवम् व्यवसितम् स्याद्धि प्राग्रेव राघव । तयोः प्रागेव दत्तश्च स्याद्वरः प्रकृतश्च सः ॥

tayossucaritam svārtham śāṭhyāt parijihīrṣatoḥ ।
yadi naivam vyavasitam syāddhi prāgreva rāghava ।
tayoḥ prāgeva dattaśca syādvaraḥ prakṛtaśca saḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · १० ॥
लोक विद्विष्टम् आरब्धम् त्वद् अन्यस्य अभिषेचनम् । नोत्सहे सहितुम् वीर तत्र मे क्षन्तुमर्हसि ॥

loka vidviṣṭam ārabdham tvad anyasya abhiṣecanam ।
notsahe sahitum vīra tatra me kṣantumarhasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · ११ ॥
येन इयम् आगता द्वैधम् तव बुद्धिर् मही पते । हि धर्मः मम द्वेष्यः प्रसन्गात् यस्य मुह्यसि ॥

yena iyam āgatā dvaidham tava buddhir mahī pate ।
sa hi dharmaḥ mama dveṣyaḥ prasangāt yasya muhyasi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · १२ ॥
कथम् त्वम् कर्मणा शक्तः कैकेयीवशवर्तिनः । करिष्यसि पितुर्वाक्यमधर्मिष्ठम् विगर्हितम् ॥

katham tvam karmaṇā śaktaḥ kaikeyīvaśavartinaḥ ।
kariṣyasi piturvākyamadharmiṣṭham vigarhitam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · १३ ॥
यद्य् अपि प्रतिपत्तिस् ते दैवी अपि तयोः मतम् । तथा अपि उपेक्षणीयम् ते मे तत् अपि रोचते ॥

yady api pratipattis te daivī ca api tayoḥ matam ।
tathā api upekṣaṇīyam te na me tat api rocate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · १४ ॥
मन्साऽपि कथम् कामम् कुर्यास्त्वम् कामवृत्तयोः । तयोस्त्वहितयोर्नित्यम् शत्र्वोः पित्रभिधानयोः ॥

mansā'pi katham kāmam kuryāstvam kāmavṛttayoḥ ।
tayostvahitayornityam śatrvoḥ pitrabhidhānayoḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · १५ ॥
यद्यपि प्रतिपत्तिस्ते दैवी चापि तयोर्मतम् । तथा प्युपेक्षणीयम् ते मे तदपि रोचते ॥

yadyapi pratipattiste daivī cāpi tayormatam ।
tathā pyupekṣaṇīyam te na me tadapi rocate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · १६ ॥
विक्लवो वीर्य हीनो यः दैवम् अनुवर्तते । वीराः सम्भावित आत्मानो दैवम् पर्युपासते ॥

viklavo vīrya hīno yaḥ sa daivam anuvartate ।
vīrāḥ sambhāvita ātmāno na daivam paryupāsate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · १७ ॥
दैवम् पुरुष कारेण यः समर्थः प्रबाधितुम् । दैवेन विपन्न अर्थः पुरुषः सो अवसीदति ॥

daivam puruṣa kāreṇa yaḥ samarthaḥ prabādhitum ।
na daivena vipanna arthaḥ puruṣaḥ so avasīdati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · १८ ॥
द्रक्ष्यन्ति तु अद्य दैवस्य पौरुषम् पुरुषस्य च । दैव मानुषयोः अद्य व्यक्ता व्यक्तिर् भविष्यति ॥

drakṣyanti tu adya daivasya pauruṣam puruṣasya ca ।
daiva mānuṣayoḥ adya vyaktā vyaktir bhaviṣyati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · १९ ॥
अद्य मत् पौरुष हतम् दैवम् द्रक्ष्यन्ति वै जनाः । यद् दैवात् आहतम् ते अद्य द्Rष्टम् राज्य अभिषेचनम् ॥

adya mat pauruṣa hatam daivam drakṣyanti vai janāḥ ।
yad daivāt āhatam te adya dRṣṭam rājya abhiṣecanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · २० ॥
अत्यन्कुशम् इव उद्दामम् गजम् मद बल उद्धतम् । प्रधावितम् अहम् दैवम् पौरुषेण निवर्तये ॥

atyankuśam iva uddāmam gajam mada bala uddhatam ।
pradhāvitam aham daivam pauruṣeṇa nivartaye ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · २१ ॥
लोक पालाः समस्ताः ते अद्य राम अभिषेचनम् । क्Rत्स्नाः त्रयो लोका विहन्युः किम् पुनः पिता ॥

loka pālāḥ samastāḥ te na adya rāma abhiṣecanam ।
na ca kRtsnāḥ trayo lokā vihanyuḥ kim punaḥ pitā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · २२ ॥
यैः विवासः तव अरण्ये मिथो राजन् समर्थितः । अरण्ये तु विवत्स्यन्ति चतुर् दश समाः तथा ॥

yaiḥ vivāsaḥ tava araṇye mitho rājan samarthitaḥ ।
araṇye tu vivatsyanti catur daśa samāḥ tathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · २३ ॥
अहम् तदा आशाम् चेत्स्यामि पितुस् तस्याः या तव । अभिषेक विघातेन पुत्र राज्याय वर्तते ॥

aham tadā āśām cetsyāmi pitus tasyāḥ ca yā tava ।
abhiṣeka vighātena putra rājyāya vartate ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · २४ ॥
मद् बलेन विरुद्धाय स्यात् दैव बलम् तथा । प्रभविष्यति दुह्खाय यथा उग्रम् पौरुषम् मम ॥

mad balena viruddhāya na syāt daiva balam tathā ।
prabhaviṣyati duhkhāya yathā ugram pauruṣam mama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · २५ ॥
ऊर्ध्वम् वर्ष सहस्र अन्ते प्रजा पाल्यम् अनन्तरम् । आर्य पुत्राः करिष्यन्ति वन वासम् गते त्वयि ॥

ūrdhvam varṣa sahasra ante prajā pālyam anantaram ।
ārya putrāḥ kariṣyanti vana vāsam gate tvayi ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · २६ ॥
पूर्व राज Rषि व्Rत्त्या हि वन वासो विधीयते । प्रजा निक्षिप्य पुत्रेषु पुत्रवत् परिपालने ॥

pūrva rāja Rṣi vRttyā hi vana vāso vidhīyate ।
prajā nikṣipya putreṣu putravat paripālane ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · २७ ॥
चेद् राजनि अनेक अग्रे राज्य विभ्रम शन्कया । एवम् इच्चसि धर्मात्मन् राज्यम् राम त्वम् आत्मनि ॥

sa ced rājani aneka agre rājya vibhrama śankayā ।
na evam iccasi dharmātman rājyam rāma tvam ātmani ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · २८ ॥
प्रतिजाने ते वीर मा भूवम् वीर लोक भाक् । राज्यम् तव रक्षेयम् अहम् वेला इव सागरम् ॥

pratijāne ca te vīra mā bhūvam vīra loka bhāk ।
rājyam ca tava rakṣeyam aham velā iva sāgaram ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · २९ ॥
मन्गलैः अभिषिन्चस्व तत्र त्वम् व्याप्Rतः भव । अहम् एको मही पालान् अलम् वारयितुम् बलात् ॥

mangalaiḥ abhiṣincasva tatra tvam vyāpRtaḥ bhava ।
aham eko mahī pālān alam vārayitum balāt ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · ३० ॥
शोभ अर्थाव् इमौ बाहू धनुर् भूषणाय मे । असिरा बन्धन अर्थाय शराः स्तम्भ हेतवः ॥

na śobha arthāv imau bāhū na dhanur bhūṣaṇāya me ।
na asirā bandhana arthāya na śarāḥ stambha hetavaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · ३१ ॥
अमित्र दमन अर्थम् मे सर्वम् एतच् चतुष्टयम् । अहम् कामये अत्यर्थम् यः स्यात् शत्रुर् मतः मम ॥

amitra damana artham me sarvam etac catuṣṭayam ।
na ca aham kāmaye atyartham yaḥ syāt śatrur mataḥ mama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · ३२ ॥
असिना तीक्ष्ण धारेण विद्युच् चलित वर्चसा । प्रग्Rहीतेन वै शत्रुम् वज्रिणम् वा कल्पये ॥

asinā tīkṣṇa dhāreṇa vidyuc calita varcasā ।
pragRhītena vai śatrum vajriṇam vā na kalpaye ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · ३३ ॥
खड्ग निष्पेष निष्पिष्टैः गहना दुश्चरा मे । हस्ति अश्व नर हस्त ऊरु शिरोभिर् भविता मही ॥

khaḍga niṣpeṣa niṣpiṣṭaiḥ gahanā duścarā ca me ।
hasti aśva nara hasta ūru śirobhir bhavitā mahī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · ३४ ॥
खड्ग धारा हता मे अद्य दीप्यमानाइव अद्रयः । पतिष्यन्ति द्विपा भूमौ मेघाइव सविद्युतः ॥

khaḍga dhārā hatā me adya dīpyamānāiva adrayaḥ ।
patiṣyanti dvipā bhūmau meghāiva savidyutaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · ३५ ॥
बद्ध गोधा अन्गुलि त्राणे प्रगृहीत शर आसने । कथम् पुरुष मानी स्यात् पुरुषाणाम् मयि स्थिते ॥

baddha godhā anguli trāṇe pragṛhīta śara āsane ।
katham puruṣa mānī syāt puruṣāṇām mayi sthite ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · ३६ ॥
बहुभिः एकम् अत्यस्यन्न् एकेन बहून् जनान् । विनियोक्ष्याम्य् अहम् बाणान् नृ वाजि गज मर्मसु ॥

bahubhiḥ ca ekam atyasyann ekena ca bahūn janān ।
viniyokṣyāmy aham bāṇān nṛ vāji gaja marmasu ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · ३७ ॥
अद्य मे अस्त्र प्रभावस्य प्रभावः प्रभविष्यति । राज्ञः अप्रभुताम् कर्तुम् प्रभुत्वम् तव प्रभो ॥

adya me astra prabhāvasya prabhāvaḥ prabhaviṣyati ।
rājñaḥ ca aprabhutām kartum prabhutvam ca tava prabho ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · ३८ ॥
अद्य चन्दन सारस्य केयूरा मोक्षणस्य च । वसूनाम् विमोक्षस्य सुह्Rदाम् पालनस्य च ॥

adya candana sārasya keyūrā mokṣaṇasya ca ।
vasūnām ca vimokṣasya suhRdām pālanasya ca ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · ३९ ॥
अनुरूपाव् इमौ बाहू राम कर्म करिष्यतः । अभिषेचन विघ्नस्य कर्तृउणाम् ते निवारणे ॥

anurūpāv imau bāhū rāma karma kariṣyataḥ ।
abhiṣecana vighnasya kartṛuṇām te nivāraṇe ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · ४० ॥
ब्रवीहि को अद्य एव मया वियुज्यताम् । तव असुह्Rद् प्राण यशः सुह्Rज् जनैः । यथा तव इयम् वसुधा वशे भवेत् । तथा एव माम् शाधि तव अस्मि किम्करः ॥

bravīhi ko adya eva mayā viyujyatām ।
tava asuhRd prāṇa yaśaḥ suhRj janaiḥ ।
yathā tava iyam vasudhā vaśe bhavet ।
tathā eva mām śādhi tava asmi kimkaraḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · २३ · ४१ ॥
विम्Rज्य बाष्पम् परिसान्त्व्य असकृत् । लक्ष्मणम् राघव वम्श वर्धनः । उवाच पित्र्ये वचने व्यवस्थितम् । निबोध माम् एष हि सौम्य सत् पथः ॥

vimRjya bāṣpam parisāntvya ca asakṛt ।
sa lakṣmaṇam rāghava vamśa vardhanaḥ ।
uvāca pitrye vacane vyavasthitam ।
nibodha mām eṣa hi saumya sat pathaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.