वाल्मीकि रामायणम् · अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

सर्गः १०३ · ३२ श्लोकाःSarga 103 · 32 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ २ · १०३ · १ ॥
वसिष्ठ: पुरत: कृत्वा दारान् दशरथस्य च । अभिचक्राम तं देशं रामदर्शनतर्षित: २.१०३.१॥ ॥

vasiṣṭha: purata: kṛtvā dārān daśarathasya ca ।
abhicakrāma taṁ deśaṁ rāmadarśanatarṣita: ॥ 2.103.1॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · २ ॥
राजपत्न्यश्च गच्छन्त्यो मन्दं मन्दाकिनीं प्रति । ददृशुस्तत्र तत्तीर्थं रामलक्ष्मणसेवितम् २.१०३.२॥ ॥

rājapatnyaśca gacchantyo mandaṁ mandākinīṁ prati ।
dadṛśustatra tattīrthaṁ rāmalakṣmaṇasevitam ॥ 2.103.2॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · ३ ॥
कौसल्या बाष्पपूर्णेन मुखेन परिशुष्यता । सुमित्रामब्रवीद्दीना याश्ऺचान्या राजयोषित: २.१०३.३॥ ॥

kausalyā bāṣpapūrṇena mukhena pariśuṣyatā ।
sumitrāmabravīddīnā yāśऺcānyā rājayoṣita: ॥ 2.103.3॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · ४ ॥
इदं तेषामनाथानां क्लिष्टमक्लिष्टकर्मणाम् । वने प्राक्केवलं तीर्थं ये ते निर्विषयीकृता: २.१०३.४॥ ॥

idaṁ teṣāmanāthānāṁ kliṣṭamakliṣṭakarmaṇām ।
vane prākkevalaṁ tīrthaṁ ye te nirviṣayīkṛtā: ॥ 2.103.4॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · ५ ॥
इत: सुमित्रे पुत्रस्ते सदा जलमतन्द्रित: । स्वयं हरति सौमित्रिर्मम पुत्रस्य कारणात् २.१०३.५॥ ॥

ita: sumitre putraste sadā jalamatandrita: ।
svayaṁ harati saumitrirmama putrasya kāraṇāt ॥ 2.103.5॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · ६ ॥
जघन्यमपि ते पुत्र: कृतवान्न तु गर्हित: । भ्रातुर्यदर्थसहितं सर्वं तद्विहितं गुणै: २.१०३.६॥ ॥

jaghanyamapi te putra: kṛtavānna tu garhita: ।
bhrāturyadarthasahitaṁ sarvaṁ tadvihitaṁ guṇai: ॥ 2.103.6॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · ७ ॥
अद्यायमपि ते पुत्र: क्लेशानामतथोचित: । नीचानर्थसमाचारं सज्जं कर्म प्रमुञ्चतु २.१०३.७॥ ॥

adyāyamapi te putra: kleśānāmatathocita: ।
nīcānarthasamācāraṁ sajjaṁ karma pramuñcatu ॥ 2.103.7॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · ८ ॥
दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु सा ददर्श महीतले । पितुरिङ्गुदिपिण्याकं न्यस्तमायतलोचना २.१०३.८॥ ॥

dakṣiṇāgreṣu darbheṣu sā dadarśa mahītale ।
pituriṅgudipiṇyākaṁ nyastamāyatalocanā ॥ 2.103.8॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · ९ ॥
तं भूमौ पितुरार्तेन न्यस्तं रामेण वीक्ष्य सा । उवाच देवी कौसल्या सर्वा दशरथस्त्रिय: २.१०३.९॥ ॥

taṁ bhūmau piturārtena nyastaṁ rāmeṇa vīkṣya sā ।
uvāca devī kausalyā sarvā daśarathastriya: ॥ 2.103.9॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · १० ॥
इदमिक्ष्वाकुनाथस्य राघवस्य महात्मन: । राघवेण पितुर्दत्तं पश्यतैतद्यथाविधि २.१०३.१०॥ ॥

idamikṣvākunāthasya rāghavasya mahātmana: ।
rāghaveṇa piturdattaṁ paśyataitadyathāvidhi ॥ 2.103.10॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · ११ ॥
तस्य देवसमानस्य पार्थिवस्य महात्मन: । नैतदौपयिकं मन्ये भुक्तभोगस्य भोजनम् २.१०३.११॥ ॥

tasya devasamānasya pārthivasya mahātmana: ।
naitadaupayikaṁ manye bhuktabhogasya bhojanam ॥ 2.103.11॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · १२ ॥
चतुरन्तां महीं भुक्त्वा महेन्द्रसदृशो विभु: । कथमिङ्गुदिपिण्याकं भुङ्क्ते वसुधाधिप: २.१०३.१२॥ ॥

caturantāṁ mahīṁ bhuktvā mahendrasadṛśo vibhu: ।
kathamiṅgudipiṇyākaṁ sa bhuṅkte vasudhādhipa: ॥ 2.103.12॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · १३ ॥
अतो दु:खतरं लोके किञ्चित् प्रतिभाति मा । यत्र राम: पितुर्दद्यादिङ्गुदीक्षोदमृद्धिमान् २.१०३.१३॥ ॥

ato du:khataraṁ loke na kiñcit pratibhāti mā ।
yatra rāma: piturdadyādiṅgudīkṣodamṛddhimān ॥ 2.103.13॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · १४ ॥
रामेणेङ्गुदिपिण्याकं पितुर्दत्तं समीक्ष्य मे । कथं दु:खेन हृदयं स्फोटति सहस्रधा २.१०३.१४॥ ॥

rāmeṇeṅgudipiṇyākaṁ piturdattaṁ samīkṣya me ।
kathaṁ du:khena hṛdayaṁ na sphoṭati sahasradhā ॥ 2.103.14॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · १५ ॥
श्रुतिस्तु खल्वियं सत्या लौकिकी प्रतिभाति मा । यदन्न: पुरुषो भवति तदन्नास्तस्य देवता: २.१०३.१५॥ ॥

śrutistu khalviyaṁ satyā laukikī pratibhāti mā ।
yadanna: puruṣo bhavati tadannāstasya devatā: ॥ 2.103.15॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · १६ ॥
एवमार्त्तां सपत्न्यस्ता जग्मुराश्वास्य तां तदा । ददृशुश्चाश्रमे रामं स्वर्गच्युतमिवामरम् २.१०३.१६॥ ॥

evamārttāṁ sapatnyastā jagmurāśvāsya tāṁ tadā ।
dadṛśuścāśrame rāmaṁ svargacyutamivāmaram ॥ 2.103.16॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · १७ ॥
सर्वभोगै: परित्यक्तं रामं सम्प्रेक्ष्य मातर: । आर्त्ता मुमुचुरश्रूणि सस्वरं शोककर्शिता: २.१०३.१७॥ ॥

sarvabhogai: parityaktaṁ rāmaṁ samprekṣya mātara: ।
ārttā mumucuraśrūṇi sasvaraṁ śokakarśitā: ॥ 2.103.17॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · १८ ॥
तासां राम: समुत्थाय जग्राह चरणान् शुभान् । मातऽणां मनुजव्याघ्र: सर्वासां सत्यसङ्गर: २.१०३.१८॥ ॥

tāsāṁ rāma: samutthāya jagrāha caraṇān śubhān ।
māta'ṇāṁ manujavyāghra: sarvāsāṁ satyasaṅgara: ॥ 2.103.18॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · १९ ॥
ता: पाणिभि: सुखस्पर्शैर्मृद्वङ्गुलितलै: शुभै: । प्रममार्जू रज: पृष्ठाद्रामस्यायतलोचना: २.१०३.१९॥ ॥

tā: pāṇibhi: sukhasparśairmṛdvaṅgulitalai: śubhai: ।
pramamārjū raja: pṛṣṭhādrāmasyāyatalocanā: ॥ 2.103.19॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · २० ॥
सौमित्रिरपि ता: सर्वा: मातऽ: सम्प्रेक्ष्य दु:खित: । अभ्यवादयतासक्तं शनै रामादनन्तरम् २.१०३.२०॥ ॥

saumitrirapi tā: sarvā: māta': samprekṣya du:khita: ।
abhyavādayatāsaktaṁ śanai rāmādanantaram ॥ 2.103.20॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · २१ ॥
यथा रामे तथा तस्मिन् सर्वा ववृतिरे स्त्रिय: । वृत्तिं दशरथाज्जाते लक्ष्मणे शुभलक्षणे २.१०३.२१॥ ॥

yathā rāme tathā tasmin sarvā vavṛtire striya: ।
vṛttiṁ daśarathājjāte lakṣmaṇe śubhalakṣaṇe ॥ 2.103.21॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · २२ ॥
सीतापि चरणांस्तासामुपसंगृह्य दु:खिता । श्वश्रूणामश्रुपूर्णाक्षी सा बभूवाग्रत: स्थिता २.१०३.२२॥ ॥

sītāpi caraṇāṁstāsāmupasaṁgṛhya du:khitā ।
śvaśrūṇāmaśrupūrṇākṣī sā babhūvāgrata: sthitā ॥ 2.103.22॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · २३ ॥
तां परिष्वज्य दु:खार्त्तां माता दुहितरं यथा । वनवासकृशां दीनां कौसल्या वाक्यमब्रवीत् २.१०३.२३॥ ॥

tāṁ pariṣvajya du:khārttāṁ mātā duhitaraṁ yathā ।
vanavāsakṛśāṁ dīnāṁ kausalyā vākyamabravīt ॥ 2.103.23॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · २४ ॥
विदेहराजस्य सुता स्नुषा दशरथस्य च । रामपत्नी कथं दु:खं सम्प्राप्ता निर्जने वने २.१०३.२४॥ ॥

videharājasya sutā snuṣā daśarathasya ca ।
rāmapatnī kathaṁ du:khaṁ samprāptā nirjane vane ॥ 2.103.24॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · २५ ॥
पद्ममातपसन्तप्तं परिक्लिष्टमिवोत्पलम् । काञ्चनं रजसा ध्वस्तं क्लिष्टं चन्द्रमिवाम्बुदै: २.१०३.२५॥ ॥

padmamātapasantaptaṁ parikliṣṭamivotpalam ।
kāñcanaṁ rajasā dhvastaṁ kliṣṭaṁ candramivāmbudai: ॥ 2.103.25॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · २६ ॥
मुखं ते प्रेक्ष्य मां शोको दहत्यग्निरिवाश्रयम् भृशं मनसि वैदेहि व्यसनारणिसम्भव: २.१०३.२६॥ ॥

mukhaṁ te prekṣya māṁ śoko dahatyagnirivāśrayam bhṛśaṁ manasi vaidehi vyasanāraṇisambhava: ॥ 2.103.26॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · २७ ॥
ब्रुवन्त्यामेवमार्त्तायां जनन्यां भरताग्रज: । पादावासाद्य जग्राह वसिष्ठस्य राघव: २.१०३.२७॥ ॥

bruvantyāmevamārttāyāṁ jananyāṁ bharatāgraja: ।
pādāvāsādya jagrāha vasiṣṭhasya ca rāghava: ॥ 2.103.27॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · २८ ॥
पुरोहितस्याग्निसमस्य वै तदा बृहस्पतेरिन्द्र इवामराधिप: । प्रगृह्य पादौ सुसमृद्धतेजस: सहैव तेनोपविवेश राघव: २.१०३.२८॥ ॥

purohitasyāgnisamasya vai tadā bṛhaspaterindra ivāmarādhipa: ।
pragṛhya pādau susamṛddhatejasa: sahaiva tenopaviveśa rāghava: ॥ 2.103.28॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · २९ ॥
ततो जघन्यं सहितै: समन्त्रिभि: पुरप्रधानैश्च सहैव सैनिकै: । जनेन धर्मज्ञतमेन धर्मवानुपोपविष्टो भरतस्तदाग्रजम् २.१०३.२९॥ ॥

tato jaghanyaṁ sahitai: samantribhi: purapradhānaiśca sahaiva sainikai: ।
janena dharmajñatamena dharmavānupopaviṣṭo bharatastadāgrajam ॥ 2.103.29॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · ३० ॥
उपोपविष्टस्तु तथा वीर्यवांस्तपस्विवेषेण समीक्ष्य राघवम् । श्रिया ज्वलन्तं भरत: कृताञ्जलिर्यथा महेन्द्र: प्रयत: प्रजापतिम् २.१०३.३०॥ ॥

upopaviṣṭastu tathā sa vīryavāṁstapasviveṣeṇa samīkṣya rāghavam ।
śriyā jvalantaṁ bharata: kṛtāñjaliryathā mahendra: prayata: prajāpatim ॥ 2.103.30॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · ३१ ॥
किमेष वाक्यं भरतो ऽद्य राघवं प्रणम्य सत्कृत्य साधु वक्ष्यति । इतीव तस्यार्यजनस्य तत्त्वतो बभूव कौतूहलमुत्तमं तदा २.१०३.३१॥ ॥

kimeṣa vākyaṁ bharato 'dya rāghavaṁ praṇamya satkṛtya ca sādhu vakṣyati ।
itīva tasyāryajanasya tattvato babhūva kautūhalamuttamaṁ tadā ॥ 2.103.31॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ २ · १०३ · ३२ ॥
राघव: सत्यधृतिश्च लक्ष्मणो महानुभवो भरतश्च धार्मिक: । वृता: सुहृद्भिश्च विरेजुरध्वरे यथा सदस्यै: सहितास्त्रयो ऽग्नय: २.१०३.३२ ॥ ॥

sa rāghava: satyadhṛtiśca lakṣmaṇo mahānubhavo bharataśca dhārmika: ।
vṛtā: suhṛdbhiśca virejuradhvare yathā sadasyai: sahitāstrayo 'gnaya: ॥ 2.103.32 ॥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.