अयोध्याकाण्डम्Ayodhyā Kāṇḍa

vidarśitā yadā devī kubjayā pāpayā bhṛśam ।
tadā śete sma sā bhūmau digdhaviddheva kinnarī ॥

niścitya manasā kṛtyam sā samyagiti bhāminī ।
mantharāyai śnaḥ sarvamāccakṣe vicakṣaṇā ॥

sā dīnā niścayaṁ kṛtvā mantharāvākyamohitā ।
nāgakanyeva niḥsvasya dīrghamuṣṇaṁ ca bhāminī ॥

muhūrtaṁ cintayāmāsa mārgamātmasukhāvaham ।
sā suhṛccārthakāmā ca taṁ niśamya suniścayam ॥

babhūva paramaprītā siddhiṁ prāpyeva mantharā ।
atha sā ruṣitā devī samyakkṛtvā viniścayam ॥

saṁviveśābalā bhūmau niveśya bhṛkuṭiṁ mukhe ।
tataścitrāṇi mālyāni divyānyābharaṇāni ca ॥

apaviddhāni kaikeyyā tāni bhūmiṁ prapedire ।
tayā tānyapaviddhāni mālyānyābharaṇāni ca ॥

aśobhayanta vasudhāṁ nakṣatrāṇi yathā nabhaḥ ।
krodhāgāre nipatitā sā babhau malināmbarā ॥

ekaveṇīṁ dṛḍhaṁ baddhvā gatasattveva kinnarī ।
ājñāpya tu mahārājo rāghavasyābhiṣecanm ॥

upasthāsamanujñāpya praviveśa niveśanm ।
adya rāmābhiṣeko vai prasiddha iti jajñivān ॥

priyārhaṁ priyamākhyātuṁ viveśāntaḥpuraṁ vaśī ।
sa kaikeyyā gṛhaṁ śreṣṭhaṁ praviveśa mahāyaśāḥ ॥

pāṇḍurābhramivākāśaṁ rāhuyuktaṁ niśākaraḥ ।
śukabarhiṇasaṁyuktaṁ krauñcahaṁsarutāyutam ॥

vāditraravasaṁghuṣṭaṁ kubjāvāmanikāyutam ।
latāgṛhaiścitragṛhaiścampakāśokaśobhitaiḥ ॥

dāntarājata sauvarṇavedikābhissamāyutam ।
nityapuṣpaphalairvṛkṣairvāpībhiścopaśobhitam ॥

dāntarājatasauvarṇaiḥ saṁvṛtaṁ paramāsanaiḥ ।
vividhyairannapānaiścha bhakṣyaiścavi vidhairapi ॥

upapannaṁ mahārhaiśca bhūṣitaistridivopamam ।
tatpraviśya mahārājaḥ svamantaḥpuramṛddhimat ॥

na dadarśa priyāṁ rājā kaikeyīṁ śayanottame ।
sa kāmabalasaṁyukto ratyarthaṁ manujādhipaḥ ॥

apaśyan dayitāṁ bhāryāṁ papraccha viṣasāda ca ।
na hī tasya purā devī tāṁ veLāmatyavartata ॥

na ca rājā gṛhaṁ śūnyaṁ praviveśa kadācana ।
tato gṛhagato rājā kaikeyīṁ paryapṛcchata ॥

yathāpuramavijñāya svārthalipsumapaṇḍitām ।
pratīhārī tvathovāca saṁtrastā tu kR^tāñjaliḥ ॥

deva devī bhṛśaṁ kṛddhā krodhāgāramabhidrutā ।
pratīhāryā vacaḥ śrutvā rājā paramadurmanāḥ ॥

viṣasāda punarbhuyo lulitavyākulendhriyaḥ ।
tatratāṁ patitāṁ bhūmau śayānāmatathocitām ॥

pratapta iva duḥkhena so'paśyajjagatīpatiḥ ।
sa vṛddhastaruṇīṁ bhāryāṁ prāṇebhyo'pi garīyasīm ॥

apāpaḥ pāpasaṅkalpāṁ dadarśa dharaṇītale ।
latāmiva viniṣkṛttāṁ patitāṁ deva tāmiva ॥

kinnarīmiva nirdhūtāṁ cyutāmapsarasaṁ yathā ।
māyāmiva paribhraṣṭāṁ hariṇīmiva saṁyatām ॥

kreṇumiva digdhena viddhāṁ mṛgayunā vane ।
mahāgaja invāraṇye snehātparimamarśa tām ॥

parimṛśya ca pāṇibhyāmabhisaṁtrastacetanaḥ ।
kāmī kamalapatrākṣīmuvāca vanitāmidam ॥

na te'hamabhijānāmi krodhamātmani saṁśritam ।
devi kenābhiśaptāsi kena vāsi vimānitā ॥

yadidaṁ mamam duḥkhāya śeśe klyāṇi pāṁsuṣu ।
bhūmau śeṣe kimarthaṁ tvaṁ mayi kalyāṇacetasi ।
bhūtopahatacitteva mama cittapramāthinī ॥

santi me kuśalā vaidyāstvabhituṣṭāśca sarvaśaḥ ।
sukhitāṁ tvāṁ kariṣyanti vyādhimācakṣva bhāmini ॥

kasya vā te priyaṁ kāryaṁ kena vā vipriyaṁ kṛtam ।
kaḥ priyaṁ labhatāmadya ko vā sumahadapriyam ॥

mā rodīrmā ca kārṣistvaṁ devi saṁpariśoṣaṇam ॥

avadhyo vadhyatāṁ ko vā ko vā vadhyo vimucyatām ।
daridraḥ ko bhavedāḍhyo dravyavānvāpyakiñcanaḥ ॥

ahaṁ caiva madīyāśca sarve tava vaśānugāḥ ।
na te kimcidabhiprāyaṁ vyāhantumahamutsahe ॥

ātmano jīvitenāpi bruhi yanmanasecchasi ।
balamātmani jānantī na māṁ śaṅkitumarhasi ॥

kariṣyāmi tava prītiṁ sukṛtenāpi te śape ।
yāvadāvarta te cakraṁ tāvatī me vasundharā ॥

prācīnāḥ sindhusauvīrāḥ saurāṣṭrā dakṣiṇāpathāḥ ।
vaṅgāṅgamagadhā matsyāḥ samṛddhāḥ kāśikosalāḥ ॥

tatra jātaṁ bahudravyaṁ dhanadhānya majāvikam ।
tato vṛṇīṣva kaikeyi yadyattvaṁ manasecchasi ॥

kimāyāsena te bhīru uttiṣṭottiṣṭa śobhane ।
tatvaṁ me brūhi kaikeyi yataste bhayamāgatam ॥

tatte vyapanayiṣyāmi nīharamiva rśmivān ।
tathoktā sā samāsvastā vaktukāmā tadapriyam ॥

paripīḍayituṁ bhūyo bhartāramupacakrame ॥