वाल्मीकि रामायणम् · किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

किष्किन्धाकाण्डम्Kiṣkindhā Kāṇḍa

सर्गः ५८ · ३७ श्लोकाःSarga 58 · 37 ślokas
अशोधित पाठ · unverified — गीताप्रेस शोधन शेष
॥ ४ · ५८ · १ ॥
इति उक्तः करुणम् वाक्यम् वानरैः त्यक्त जीवितैः । बाष्पो वानरान् गृध्रः प्रत्युवाच महास्वनः ॥

iti uktaḥ karuṇam vākyam vānaraiḥ tyakta jīvitaiḥ ।
sa bāṣpo vānarān gṛdhraḥ pratyuvāca mahāsvanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · २ ॥
यवीयान् मम भ्राता जटायुः नाम वानराः । यम् आख्यात हतम् युद्धे रावणेन बलीयसा ॥

yavīyān mama sa bhrātā jaṭāyuḥ nāma vānarāḥ ।
yam ākhyāta hatam yuddhe rāvaṇena balīyasā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · ३ ॥
वृद्ध भावात् अपक्षत्वात् शृण्वन् तत् अपि मर्षये । हि मे शक्तिः अद्य अस्ति भ्रातुः वैर विमोक्षणे ॥

vṛddha bhāvāt apakṣatvāt śṛṇvan tat api marṣaye ।
na hi me śaktiḥ adya asti bhrātuḥ vaira vimokṣaṇe ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · ४ ॥
पुरा वृत्र वधे वृत्ते अहम् जय एषिणौ । आदित्यम् उपयातौ स्वो ज्वलंतम् रश्मि मालिनम् ॥

purā vṛtra vadhe vṛtte sa ca aham ca jaya eṣiṇau ।
ādityam upayātau svo jvalaṁtam raśmi mālinam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · ५ ॥
आवृत्य आकाश मार्गेण जवेन स्वर् गतौ भृशम् । मध्यम् प्राप्ते सूर्ये जटायुः अवसीदति ॥

āvṛtya ākāśa mārgeṇa javena svar gatau bhṛśam ।
madhyam prāpte ca sūrye ca jaṭāyuḥ avasīdati ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · ६ ॥
तम् अहम् भ्रातरम् दृष्ट्वा सूर्य रश्मिभिः अर्दितम् । पक्षाभ्यम् छादयामास स्नेहात् परम विह्वलम् ॥

tam aham bhrātaram dṛṣṭvā sūrya raśmibhiḥ arditam ।
pakṣābhyam chādayāmāsa snehāt parama vihvalam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · ७ ॥
निर्दग्ध पत्रः पतितो विन्ध्ये अहम् वानरर्षभाः । अहम् अस्मिन् वसन् भ्रातुः प्रवृत्तिम् उपलक्षये ॥

nirdagdha patraḥ patito vindhye aham vānararṣabhāḥ ।
aham asmin vasan bhrātuḥ pravṛttim na upalakṣaye ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · ८ ॥
जटायुषः तु एवम् उक्तो भ्रात्रा सम्पातिना तदा । युव राजो महाप्राज्ञः प्रत्युवाच अंगदः तदा ॥

jaṭāyuṣaḥ tu evam ukto bhrātrā sampātinā tadā ।
yuva rājo mahāprājñaḥ pratyuvāca aṁgadaḥ tadā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · ९ ॥
जटायुषो यदि भ्राता श्रुतम् ते गदितम् मया । आख्याहि यदि जानासि निलयम् तस्य रक्षसः ॥

jaṭāyuṣo yadi bhrātā śrutam te gaditam mayā ।
ākhyāhi yadi jānāsi nilayam tasya rakṣasaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · १० ॥
अदीर्घ दर्शिनम् तम् वा रावणम् राक्षसाधिपम् । अन्तिके यदि वा दूरे यदि जानासि शंस नः ॥

adīrgha darśinam tam vā rāvaṇam rākṣasādhipam ।
antike yadi vā dūre yadi jānāsi śaṁsa naḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · ११ ॥
ततो अब्रवीत् महातेजा भ्राता ज्येष्ठो जटायुषः । आत्म अनुरूपम् वचनम् वानरान् संप्रहर्षयन् ॥

tato abravīt mahātejā bhrātā jyeṣṭho jaṭāyuṣaḥ ।
ātma anurūpam vacanam vānarān saṁpraharṣayan ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · १२ ॥
निर्दग्ध पक्षो गृध्रो अहम् गत वीर्यः प्लवम् गमाः । वाङ् मात्रेण तु रामस्य करिष्ये साह्यम् उत्तमम् ॥

nirdagdha pakṣo gṛdhro aham gata vīryaḥ plavam gamāḥ ।
vāṅ mātreṇa tu rāmasya kariṣye sāhyam uttamam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · १३ ॥
जानामि वारुणान् लोकान् विष्णोः त्रैविक्रमान् अपि । देव असुर विमर्दाम् हि अमृतस्य मंथनम् ॥

jānāmi vāruṇān lokān viṣṇoḥ traivikramān api ।
deva asura vimardām ca hi amṛtasya ca maṁthanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · १४ ॥
रामस्य यत् इदम् कार्यम् कर्तव्यम् प्रथमम् मया । जरया हतम् तेजः प्राणाः शिथिला मम ॥

rāmasya yat idam kāryam kartavyam prathamam mayā ।
jarayā ca hatam tejaḥ prāṇāḥ ca śithilā mama ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · १५ ॥
तरुणी रूप संपन्ना सर्व आभरण भूषिता । ह्रियमाणा मया दृष्टा रावणेन दुरात्मना ॥

taruṇī rūpa saṁpannā sarva ābharaṇa bhūṣitā ।
hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rāvaṇena durātmanā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · १६ ॥
क्रोशन्ती राम राम इति लक्ष्मण इति भामिनी । भूषणानि अपविध्यन्ती गात्राणि विधुन्वती ॥

krośantī rāma rāma iti lakṣmaṇa iti ca bhāminī ।
bhūṣaṇāni apavidhyantī gātrāṇi ca vidhunvatī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · १७ ॥
सूर्य प्रभा इव शैल अग्रे तस्याः कौशेयम् उत्तमम् । असिते राक्षसे भाति यथा वा तडित् अंबुदे ॥

sūrya prabhā iva śaila agre tasyāḥ kauśeyam uttamam ।
asite rākṣase bhāti yathā vā taḍit aṁbude ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · १८ ॥
ताम् तु सीताम् अहम् मन्ये रामस्य परिकीर्तनात् । श्रूयताम् मे कथयतो निलयम् तस्य रक्षसः ॥

tām tu sītām aham manye rāmasya parikīrtanāt ।
śrūyatām me kathayato nilayam tasya rakṣasaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · १९ ॥
पुत्रो विश्रवसः साक्षात् भ्राता वैश्रवणस्य च । अध्यास्ते नगरीम् लंकाम् रावणो नाम राक्षसः ॥

putro viśravasaḥ sākṣāt bhrātā vaiśravaṇasya ca ।
adhyāste nagarīm laṁkām rāvaṇo nāma rākṣasaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · २० ॥
इतो द्वीपे समुद्रस्य संपूर्णे शत योजने । तस्मिन् लंका पुरी रम्या निर्मिता विश्वकर्मणा ॥

ito dvīpe samudrasya saṁpūrṇe śata yojane ।
tasmin laṁkā purī ramyā nirmitā viśvakarmaṇā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · २१ ॥
जांबूनदमयैः द्वारैः चित्रैः कांचन वेदिकैः । प्रासादैः हेम वर्णैः महद्भिः सुसमाकृता ॥

jāṁbūnadamayaiḥ dvāraiḥ citraiḥ kāṁcana vedikaiḥ ।
prāsādaiḥ hema varṇaiḥ ca mahadbhiḥ susamākṛtā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · २२ ॥
प्राकारेण अर्क वर्णेन महता समन्विता । तस्याम् वसति वैदेही दीना कौशेय वासिनी ॥

prākāreṇa arka varṇena mahatā ca samanvitā ।
tasyām vasati vaidehī dīnā kauśeya vāsinī ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · २३ ॥
रावण अन्तःपुरे रुद्धा राक्षसीभिः सुरक्षिता । जनकस्य आत्मजाम् राज्ञः तस्याम् द्रक्ष्यथ मैथिलीम् ॥

rāvaṇa antaḥpure ruddhā rākṣasībhiḥ surakṣitā ।
janakasya ātmajām rājñaḥ tasyām drakṣyatha maithilīm ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · २४ ॥
लंकायाम् अथ गुप्तायाम् सागरेण समंततः । संप्राप्य सागरस्य अंतम् संपूर्णम् शत योजनम् ॥

laṁkāyām atha guptāyām sāgareṇa samaṁtataḥ ।
saṁprāpya sāgarasya aṁtam saṁpūrṇam śata yojanam ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · २५ ॥
आसाद्य दक्षिणम् तीरम् ततो द्रक्ष्यथ रावणम् । तत्र एव त्वरिताः क्षिप्रम् विक्रमध्वम् प्लवंगमाः ॥

āsādya dakṣiṇam tīram tato drakṣyatha rāvaṇam ।
tatra eva tvaritāḥ kṣipram vikramadhvam plavaṁgamāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · २६ ॥
ज्ञानेन खलु पश्यामि दृष्ट्वा प्रत्यागमिष्यथ । आद्यः पंथाः कुलिंगानाम् ये अन्ये धान्य जीविनः ॥

jñānena khalu paśyāmi dṛṣṭvā pratyāgamiṣyatha ।
ādyaḥ paṁthāḥ kuliṁgānām ye ca anye dhānya jīvinaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · २७ ॥
द्वितीयो बलि भोजानाम् ये वृक्ष फल अशिनः । भासाः तृतीयम् गच्छन्ति क्रौन्चाः कुररैः सह ॥

dvitīyo bali bhojānām ye ca vṛkṣa phala aśinaḥ ।
bhāsāḥ tṛtīyam gacchanti krauncāḥ ca kuraraiḥ saha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · २८ ॥
श्येनाः चतुर्थम् गच्छन्ति गृध्रा गच्छन्ति पंचमम् । बल वीर्य उपपन्नानाम् रूप यौवन शालिनाम् ॥

śyenāḥ caturtham gacchanti gṛdhrā gacchanti paṁcamam ।
bala vīrya upapannānām rūpa yauvana śālinām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · २९ ॥
षष्ठः तु पन्था हंसानाम् वैनतेय गतिः परा । वैनतेयात् नः जन्म सर्वेषाम् वानरर्षभाः ॥

ṣaṣṭhaḥ tu panthā haṁsānām vainateya gatiḥ parā ।
vainateyāt ca naḥ janma sarveṣām vānararṣabhāḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · ३० ॥
गर्हितम् तु कृतम् कर्म येन स्म पिशित अशनाः । प्रतिकार्यम् मे तस्य वैरम् भ्रातृ कृतम् भवेत् ॥

garhitam tu kṛtam karma yena sma piśita aśanāḥ ।
pratikāryam ca me tasya vairam bhrātṛ kṛtam bhavet ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · ३१ ॥
इह स्थः अहम् प्रपश्यामि रावणम् जानकीम् तथा । अस्माकम् अपि सौपर्णम् दिव्यम् चक्षुर् बलम् तथा ॥

iha sthaḥ aham prapaśyāmi rāvaṇam jānakīm tathā ।
asmākam api sauparṇam divyam cakṣur balam tathā ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · ३२ ॥
तस्मात् आहार वीर्येण निसर्गेण वानराः । आयोजन शतात् साग्रात् वयम् पश्याम नित्यशः ॥

tasmāt āhāra vīryeṇa nisargeṇa ca vānarāḥ ।
āyojana śatāt sāgrāt vayam paśyāma nityaśaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · ३३ ॥
अस्माकम् विहिता वृत्तिः निसार्गेण दूरतः । विहिता पाद मूले तु वृत्तिः चरण योधिनाम् ॥

asmākam vihitā vṛttiḥ nisārgeṇa ca dūrataḥ ।
vihitā pāda mūle tu vṛttiḥ caraṇa yodhinām ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · ३४ ॥
उपायो दृश्यताम् कश्चित् लंघने लवण अंभसः । अभिगम्य तु वैदेहीम् समृद्ध अर्था गमिष्यथ ॥

upāyo dṛśyatām kaścit laṁghane lavaṇa aṁbhasaḥ ।
abhigamya tu vaidehīm samṛddha arthā gamiṣyatha ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · ३५ ॥
समुद्रम् नेतुम् इच्छामि भवद्भिः वरुण आलयम् । प्रदास्यामि उदकम् भ्रातुः स्वर् गतस्य महात्मनः ॥

samudram netum icchāmi bhavadbhiḥ varuṇa ālayam ।
pradāsyāmi udakam bhrātuḥ svar gatasya mahātmanaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · ३६ ॥
ततो नीत्वा तु तम् देशम् तीरे नद नदी पतेः । निर्दग्ध पक्षम् संपातिम् वानराः सुमहौओजसः ॥

tato nītvā tu tam deśam tīre nada nadī pateḥ ।
nirdagdha pakṣam saṁpātim vānarāḥ sumahauojasaḥ ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.

॥ ४ · ५८ · ३७ ॥
तम् पुनः प्रत्यानयित्वा वै तम् देशम् पतग ईश्वरम् । बभूवुः वानरा हृष्टाः प्रवृत्तिम् उपलभ्य ते ॥

tam punaḥ pratyānayitvā vai tam deśam pataga īśvaram ।
babhūvuḥ vānarā hṛṣṭāḥ pravṛttim upalabhya te ॥

हिन्दी अनुवाद शीघ्र जुड़ेगा।

English translation coming soon.